9 minut czytania
Spis treści
  1.  Czym jest cukrzyca ciążowa?
  2. Cukrzyca ciążowa – przyczyny
  3. Objawy cukrzycy ciążowej
  4. Rozpoznanie cukrzycy ciążowej – diagnozowanie
  5. Czy cukrzyca ciążowa jest groźna dla dziecka? Jakie powikłania mogą wystąpić?
  6. Leczenie cukrzycy w ciąży
  7. Cukrzyca ciążowa – dieta

 Czym jest cukrzyca ciążowa?

Cukrzyca ciążowa to stan hiperglikemii polegający na zaburzeniu tolerancji glukozy przez organizm kobiety spodziewającej się dziecka. Ten stan pojawia się tylko w tym okresie życia i jest jednym z powszechnie występujących powikłań ciążowych. Dotyczy najczęściej pań, które do tej pory nie miały problemów zdrowotnych tego typu, ale nie tylko. Cukrzyca ciężarnych doświadczana może być również przez kobiety obciążone zaburzeniami endogennymi dotyczącymi procesów produkcji insuliny o charakterze wrodzonym lub też tych z objawami insulinooporności zaobserwowanych jeszcze przed zajściem w ciążę. Na jej wystąpienie narażone są ponadto ciężarne, u których cukrzyca (różnego typu) istniała już przed ciążą, ale nie została wykryta. O ile rokowania co do wystąpienia powikłań pre- i postnatalnych są bardziej pomyślne po podjęciu szybkiego i kompleksowego leczenia, o tyle szczególne niebezpieczeństwo stwarza nieleczona cukrzyca ciążowa. Cukrzyca w ciąży najczęściej nie objawia się w charakterystyczny sposób. Ukryty przebieg cukrzycy ciążowej sprawia, że choroba jest niebezpieczna dla malucha, ale można ją rozpoznać już na początku ciąży. 

Dowiedz się także: Kalendarz badań w ciąży

Cukrzyca ciążowa – przyczyny

Patogeneza cukrzycy ciążowej jest złożona i wieloczynnikowa, jednak przede wszystkim u podstaw choroby leżą zmiany metabolizmu węglowodanów oraz zaburzenia procesów adaptacyjnych zachodzące w organizmie matki dotyczące głównie insulinooporności, którą dodatkowo nasilają wahania hormonalne i inne uwarunkowania endo- i egzogenne. Ryzyko pojawienia się cukrzycy ciążowej i w konsekwencji ryzyko wzmożenia deficytu insuliny, który organizm kompensuje jej nadprodukcją, powodując kłopoty zdrowotne, wzrasta jeszcze bardziej w efekcie obciążenia ciała nadmierną ilością tkanki tłuszczowej. Ta z kolei stymuluje wydzielanie insuliny, a hiperinsulinemia przyspiesza przyrost tkanki tłuszczowej, co powoduje tzw. błędne koło chorobowe. 
Do powstania cukrzycy ciążowej, w której przebiegu dochodzi do nieprawidłowych stosunków stężeń glukozy i insuliny, przyczynia się także wiek kobiety. Im przyszła mama jest starsza, tym procesy adaptacyjne zachodzące w jej organizmie w kierunku zapewnienia prawidłowego poziomu hormonów mogą nie przebiegać prawidłowo. Ryzyko choroby zwiększa się najczęściej u kobiet ciężarnych w wieku powyżej 35. roku życia. Fizjologia ciąży w tym etapie życia może wpływać na metabolizm węglowodanów. Wśród niesprzyjających czynników wymienia się ponadto nadciśnienie tętnicze, rozpoznanie cukrzycy ciążowej w poprzednich ciążach oraz obciążenie cukrzycowe przed ciążą i w najbliższej rodzinie.

Objawy cukrzycy ciążowej

Objawy, jakie cukrzyca ciążowa manifestuje, nie są jednoznaczne, a to umożliwiłoby wczesne rozpoznanie i ograniczenie ryzyka powstania powikłań zdrowotnych u dziecka. Mało charakterystyczny przebieg, czyli brak obecności specyficznych dolegliwości, sprawia, że choroba ma postać ukrytą i bywa niebezpieczna. Nierzadko panie, u których zdiagnozowana została już cukrzyca ciężarnych, zauważają pogorszenie zdrowia i spadek ogólnej energii, ale ma to głównie związek z postępującą fizjologią ciąży. Obecność choroby bywa także traktowana jako przyzwolenie lub uzasadnienie dla złego samopoczucia. 
Same zaburzenia metabolizmu tego typu zwykle nie wywołują objawów ani somatycznych, ani natury psychicznej. Obciążony cukrzycą organizm manifestuje jedynie symptomy pokrywające się z dolegliwościami typowymi dla okresu ciąży w danym czasie, które przyszła mama może interpretować jako objawy cukrzycy ciążowej. Z tego powodu za objawy ciąży cukrzycowej powszechnie uznaje się m.in. częstomocz, przemęczenie, senność, zawroty głowy, większą męczliwość, napady wilczego głodu, wzmożone pragnienie czy suchość w ustach. Warto również pamiętać, że przybieranie na wadze w ciąży jest naturalne i nie musi od razu oznaczać rozwinięcia się cukrzycy w ciąży. Stanowi ona jedynie czynnik sprzyjający w dodatku nie u wszystkich kobiet, a zwykle u pań obciążonych nadwagą lub otyłością jeszcze przed ciążą. 

Przeczytaj także: OGTT w ciąży- kiedy należy wykonać?

Rozpoznanie cukrzycy ciążowej – diagnozowanie

Mimo bezobjawowego przebiegu cukrzyca ciężarnej może zostać rozpoznana na czas. W tym celu przeprowadza się specjalne badania laboratoryjne, które zalecane są już przy pierwszej wizycie ginekologicznej. Częstotliwość ich wykonywania w dalszych etapach ciąży uwarunkowana jest wynikami, a także informacjami uzyskanymi od kobiety podczas wywiadu w kierunku jej historii choroby oraz najbliższej rodziny czy wskaźnika BMI. Panie z grupy ryzyka pojawienia się choroby, jaką jest cukrzyca ciążowa, jeszcze przed planowanym zajściem w ciążę powinny systematycznie poddawać się takim kontrolom. Ponadto może im zostać zalecone wykonywanie testów cukrzycowych znacznie częściej niż zdrowym kobietom lub nawet tym, u których wykryto cukrzycę dopiero w ciąży. 
Aby móc wykluczyć lub potwierdzić chorobę, uzyskane wyniki porównywane są do odgórnie określonych wytycznych. Normy cukrzycy ciążowej to 100 mg/dl (5,6 mmol/l) na czczo, natomiast jeśli wartość wyniku wynosi 100-125 mg/dl (5,6 – 6,9 mmol/l) przeprowadza się test diagnostyczny - krzywą cukrową po wcześniejszym doustnym podaniu 75g glukozy. Przyszła mama ciesząca się wynikami w granicach normy nie musi poddawać się dodatkowym badaniom oprócz tych mających charakter kontrolnych. Dla ciężarnej z niepomyślnymi wynikami zalecane jest natomiast powtarzanie testów z odpowiednią częstotliwością. Materiałem do analizy cukrzycy ciążowej jest krew z żyły łokciowej.

Czy cukrzyca ciążowa jest groźna dla dziecka? Jakie powikłania mogą wystąpić?

Wczesne i prawidłowo prowadzone leczenie kobiety obciążonej chorobą, jaką jest cukrzyca ciążowa, jest niezbędnym warunkiem, aby maluch rozwijał się właściwie już od najwcześniejszych etapów swojego życia. Tylko wyrównanie zaburzeń metabolicznych trwające całą ciążę aż do jej zakończenia ogranicza ryzyko powikłań występujących zarówno w okresie pre- jak i postnatalnym, dziecięcym i później. Ich charakter i rozległość są istotnie uwarunkowane stężeniem glukozy, a także wiekiem ciąży, w jakim trwają. 
Cukrzyca ciążowa a dziecko w 1. trymestrze są dla siebie największym zagrożeniem. Choroba niekorzystnie oddziałuje zwłaszcza na proces organogenezy, co najczęściej wiąże się z powstaniem poważnych wad wrodzonych dotyczących przede wszystkim serca i centralnego układu nerwowego. Nieprawidłowości, jakie mogą powstać, to m.in. deformacje arterii, bezmózgowie czy przepukliny kręgosłupa. W wyniku niewyrównania metabolicznego może dojść ponadto do niedorozwoju kończyn dolnych i obręczy biodrowej. 

Powikłania, jakie powoduje u dziecka cukrzyca ciążowa na dalszym etapie jego życia, mają podłoże głównie metaboliczne i objawiają się po urodzeniu pod postacią np. hiperglikemii czy hipokalcemii, ale też innych. Na skutek takich zaburzeń można obserwować dodatkowo wysoką wagę urodzeniową u noworodka, tzw. makrosomię, która również nierzadko bywa przyczyną zakończenia ciąży przez cesarskie cięcie. Wysoka waga sprzyja ponadto urazom okołoporodowym i innym dolegliwościom jak zamartwica, zespół aspiracji smółki czy podatność na infekcje. Powikłania ciąży cukrzycowej mogą się ujawnić także we wczesnym okresie dzieciństwa. Dotyczą one zwłaszcza zachwiania rozwoju psychofizycznego dziecka, w tym zdolności intelektualnych. Wpływ choroby metabolicznej w życiu płodowym może także odzwierciedlać się poprzez predyspozycje potomka do otyłości i powstania zespołu metabolicznego w wieku młodzieńczym, w tym insulinooporności czy upośledzonej tolerancji glukozy. 

Leczenie cukrzycy w ciąży

W sytuacji potwierdzenia choroby przyszła mama powinna podjąć interdyscyplinarne leczenie obejmujące współpracę wielu specjalistów, m.in. diabetologa, dietetyka i neonatologa. Leczenie cukrzycy ciążowej ma na celu osiągnięcie odpowiedniej i stabilnej normy glukozy we krwi. Do ustalenia toku postępowania wykorzystuje się podział wg White'a, który służy do określenia stopnia jej zaawansowania i możliwości leczenia. Wyróżnia on typ G1, w którym dominuje dieta ciążowa, oraz typ G2, wymagający insulinoterapii. Bezcennym wsparciem w regulacji metabolizmu, a przy okazji innych procesów biochemicznych, jest aktywność fizyczna w ciąży. Musi być ona jednak odpowiednio dopasowana do wieku ciąży i możliwości psychofizycznych przyszłej mamy.

Cukrzyca ciążowa – dieta

Dieta w cukrzycy ciążowej przede wszystkim nie powinna odbiegać znacząco od sposobu żywienia zalecanego diabetykom i mieć charakter niskokaloryczny, ale jednocześnie zapewniający odpowiednią dobową podaż kalorii (ok. 35 kcal więcej na 1 kg masy ciała niż zwykle dla pań o BMI w granicach normy, a dla pań o wyższym BMI ok. 25 kcal więcej). Ważną zasadą jest systematyczność spożywania posiłków i ich liczba. Optymalnie zaleca się 5-6 posiłków, z czego ostatni (tzw. II kolacja) powinien odbyć się wieczorem, krótko przed spaniem. Do stołu zaleca się zasiąść lub sięgnąć po przekąskę nawet wtedy, gdy nie odczuwa się głodu. Porcje nie muszą być obfite, ale za to wartościowe. 

Jak i co jeść przy cukrzycy ciążowej? W jadłospisie nie może zabraknąć węglowodanów złożonych, białka i zdrowych tłuszczy, których cennym źródłem jest chude białe mięso, ryby, oleje i warzywa strączkowe. Ważne jest też nawadnianie. Posiłki powinny być jak najmniej przetworzone. Odradza się smażenie na rzecz gotowania na parze i w wodzie oraz duszenia różnymi sposobami. Dieta w ciąży cukrzycowej może być równie smaczna i różnorodna, ale wymaga pewnych modyfikacji, np. do zagęszczenia sosu lepiej wybrać kefir niż mączną zasmażkę, a na przekąskę zjeść jogurt z domową granolą niż jogurt smakowy ze sklepu.


Zainteresują Cię również:

Latanie samolotem w ciąży - czy jest bezpieczne?

Czas wakacji to okres licznych podróży, często zaplanowanych dużo wcześniej. Wiele przyszłych mam...

Poród zabiegowy- kiedy jest konieczny?

Poród zabiegowy to poród drogami natury, podczas którego niezbędne do bezpiecznego urodzenia...

Elektrolity w ciąży

Elektrolity odgrywają w organizmie człowieka kluczową rolę, biorąc udział w niemal wszystkich...

Poród lotosowy - czym jest?

Poród lotosowy jest rzadko spotykaną odmianą porodu. Stanowi przykład najbardziej naturalnego i...