Co oznacza białko w moczu w ciąży? Jak wygląda leczenie?

Badanie moczu w ciąży jest podstawowym i obowiązkowym testem laboratoryjnym, na który ciężarna powinna zgłaszać się co miesiąc oraz zawsze wtedy, kiedy wystąpią niepokojące dolegliwości: gorączka, ból brzucha, problemy z oddawaniem moczu. Badanie umożliwia wykrycie cukrzycy, infekcji układu moczowego, chorób nerek oraz rzucawki, o której świadczy m.in. białkomocz w ciąży.

Czy białko w moczu w ciąży jest normalne?

Białko w moczu w ciąży nie zawsze oznacza stan patologiczny. Substancja ta jest obecna także w warunkach prawidłowych. Jej ilość jest jednak znikoma – zwykle nie przekracza 150 mg na dobę (15 mg/dl). W związku z tym, że testy laboratoryjne raczej nie są czułe na tak małą dawkę, nie podaje się konkretnej wartości na wyniku badania ogólnego moczu. Zamiast tego można znaleźć informację „białko w moczu nie występuje” lub znak „(-)”.

Czym jest białkomocz fizjologiczny?

Białko w moczu w ciąży może być nieco podwyższone i wynosić nawet 250 mg. Jest to sytuacja fizjologiczna (białkomocz fizjologiczny) wywołana m.in.:

• zmianami czynności nerek,
• wysiłkiem fizycznym,
• stresem w ciąży,
• podwyższoną temperaturą ciała,
• dietą bogatobiałkową.

Warto również wiedzieć, że leukocyty w moczu w ciąży z czasem wzrastają, czemu zwykle towarzyszy niewielki białkomocz (<300mg). Zwiększona liczba leukocytów (leukocyturia), podobnie jak erytrocytów, może być zatem zjawiskiem całkowicie naturalnym w prawidłowo przebiegającej ciąży. Mimo to ich obecność sugeruje diagnostykę w kierunku zakażenia układu moczowego.

W takiej sytuacji adnotacja na wyniku „śladowe ilości białka w moczu” w ciąży nie powinna niepokoić. Natomiast informacja „białko obecne” jest wskazaniem do poszerzenia diagnostyki.

Warto wiedzieć: Podobnie należy traktować obecność fosforanów bezpostaciowych w moczu – jest to całkowicie fizjologiczne zjawisko. Jednak zapis „liczne fosforany bezpostaciowe w moczu” w ciąży powinien zachęcać do wykonania pełnych badań moczu, szczególnie w przypadku współwystępowania bakterii lub innych zmian w parametrach moczu.

Białko w moczu w ciąży – normy dobowe

Dokładne wartości białka w moczu można określić podczas dobowej zbiórki moczu. Jest to badanie, podczas którego do jednego pojemnika zbiera się mocz z 24 godzin, następnie miesza i odlewa 100 ml do badania laboratoryjnego.

Dobowe normy białka w moczu w ciąży:

• >150 mg na dobę – stan prawidłowy,
• 150-250 mg na dobę – białkomocz fizjologiczny,
• >300 mg na dobę – stan nieprawidłowy.

Białko w moczu w ciąży – normy mg/dl

Wyniki badań w jednostce mg/dl oznaczają stężenie w pojedynczej próbce moczu.

Normy białka w ciąży z próbki moczu:

• >15 mg/dl – stan prawidłowy,
• 15-25 mg/dl – białkomocz fizjologiczny,
• >30 mg/dl – stan nieprawidłowy.

Co oznacza podwyższone białko w moczu w ciąży?

Białkomocz w ciąży wymaga rozszerzonej diagnostyki i leczenia, jeśli wartość białka przekracza 300 mg. Możliwe przyczyny tego stanu to:

• infekcja dróg moczowych,
• stan przedrzucawkowy lub rzucawka,
• uszkodzenie nerek w wyniku cukrzycy ciążowej lub nadciśnienia tętniczego,
• choroby kłębuszków nerkowych.

Wynik badania moczu zawsze należy pokazać lekarzowi, który w razie potrzeby zleci dodatkowe testy. Na ich podstawie podejmie decyzję o dalszym postępowaniu.

Podwyższone białko w moczu w ciąży – objawy

Podwyższone białko w ciąży jest przede wszystkim odchyleniem w wynikach badań laboratoryjnych. Samo w sobie może nie dawać żadnych objawów odczuwalnych dla pacjentki. Bywa jednak jednym z objawów wspomnianych chorób, w tym infekcji dróg moczowych (np. zapalenia pęcherza moczowego w ciąży) czy rzucawki.

Białkomocz w ciąży a rzucawka

Białkomocz w ciąży, który przekracza 300 mg oraz stwierdzenie w dwukrotnym badaniu podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi (powyżej 140/90 mmHg) świadczy o stanie przedrzucawkowym. Nieprawidłowości rozpoznaje się po raz pierwszy u kobiet po 20. tygodniu ciąży. Jest to niebezpieczny stan wymagający ścisłego monitorowania, ponieważ może prowadzić do rzucawki – drgawek toniczno-klonicznych i śpiączki. Przyczyna stanu przedrzucawkowego nie została dokładnie poznana.

Białkomocz w ciąży a infekcje dróg moczowych

Podwyższone białko w moczu ciężarnej nie zawsze zwiastuje groźne powikłania. Z powodu zmian fizjologicznych (m.in. poszerzenie dróg moczowych sprzyjające zatrzymywaniu się w nich moczu) kobiety oczekujące dziecka są silnie predysponowane do infekcji. Z tego względu w przypadku stwierdzenia białkomoczu należy w pierwszej kolejności wykluczyć zakażenie układu moczowego. Prawdopodobieństwo infekcji wyraźnie rośnie, gdy białku towarzyszą zmiany w osadzie, takie jak zwiększona liczba leukocytów lub erytrocytów. Jeśli do odchyleń laboratoryjnych dołącza się:

• nagłe parcie na pęcherz,
• częstomocz,
• ból podbrzusza w ciąży,
• pieczenie lub szczypanie podczas oddawania moczu,

tworzy to wyraźny obraz zakażenia, które wymaga pilnej diagnostyki i leczenia.

Ciąża: białko w moczu a uszkodzenie nerek

Jeżeli białkomocz (często powyżej 500 mg/dobę) zostanie stwierdzony w pierwszej połowie ciąży (przed 20. tygodniem), często świadczy o nierozpoznanej wcześniej, przewlekłej chorobie nerek.

Ciąża wywiera dodatkowy stres na uszkodzone już nerki. U chorych ze znacznym białkomoczem oraz z wyjściowo upośledzoną filtracją (eGFR < 50 ml/min), istnieje aż 40% ryzyko nieodwracalnego pogorszenia funkcji nerek pod wpływem ciąży.

Pogarszająca się funkcja nerek, nadciśnienie oraz utrata białka znacząco zwiększają ryzyko:

• nałożenia się stanu przedrzucawkowego na istniejącą chorobę;
• wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu (IUGR) i niskiej masy urodzeniowej noworodka;
• porodu przedwczesnego (wykazano, że na każdy 1 g białka traconego na dobę, ryzyko porodu przedwczesnego u kobiet z nefropatią wzrasta o 15%).

Jak leczyć białko w moczu w ciąży?

Białko w moczu w ciąży, którego ilość przekracza 300 mg, wymaga diagnostyki i leczenia. Postępowanie terapeutyczne zależy od przyczyny nieprawidłowości, ponieważ należy pamiętać, że białkomocz nie jest chorobą, a jedynie jej objawem.

Leczenie białkomoczu w ciąży, który jest spowodowany infekcją dróg moczowych, wymaga zastosowania antybiotykoterapii. Przyszła mama nie powinna obawiać się przyjmowania antybiotyku, ponieważ lekarz wybiera taki, który jest bezpieczny dla płodu. Natomiast kobieta z rozpoznanym stanem przedrzucawkowym wymaga monitorowania – ważne są regularne pomiary ciśnienia krwi i testy laboratoryjne.

FAQ

1. Co oznacza białko w moczu w ciąży?

Ślad białka w moczu w ciąży jest całkowicie normalny. Standard wynosi do ok. 150 mg, jednak tak niski parametr czasem opisywany jest również jako “białko w moczu nie występuje”. Naturalne jest także lekkie podwyższenie – ze względu na zmianę czynności nerek oraz wzrost leukocytów w trakcie ciąży, jak i stres czy wysokobiałkową dietę. Dopiero wynik ok. 300 mg i powyżej skłania do dalszej diagnostyki – może oznaczać m.in. infekcję dróg moczowych, stan przedrzucawkowy czy uszkodzenia nerek.

2. Co oznacza białko w moczu 15 mg/dl w ciąży?

Białko w moczu w ciąży 15 mg/dl to wynik w normie. Nie występuje białkomocz.

3. Co oznacza białko w moczu w ciąży 30 mg/dl?

Wynik białka w moczu o wysokości 30 mg/dl podczas ciąży plasuje się poza normą – zalecane jest wykonanie pełnego panelu badań moczu.

4. Z czego bierze się białko w moczu?

Białko w moczu pojawia się, gdy bariera filtrująca w nerkach staje się nieszczelna (przepuszcza duże cząsteczki) lub gdy kanalikom nerkowym nie udaje się wchłonąć białka z powrotem do krwi. U kobiet w ciąży przyczyną mogą być: fizjologia ciąży, stan przedrzucawkowy, infekcje dróg moczowych lub przewlekłe choroby nerek.

5. Jak pozbyć się białka w moczu w ciąży? (Jak powinno się reagować na nieprawidłowy wynik?)

Białkomoczu nie leczy się bezpośrednio, ponieważ jest on jedynie odchyleniem w badaniach i objawem głębszego problemu. Aby się go pozbyć, należy zdiagnozować i wyleczyć (lub odpowiednio kontrolować) schorzenie, które go wywołało. Wyeliminowanie przyczyny sprawi, że funkcja nerek wróci do normy, a białkomocz ustąpi.

6. Czy białko w moczu jest groźne w ciąży?

Wysoki wynik białka w moczu w ciąży nie zawsze jest groźny, ale każdy taki przypadek wymaga weryfikacji lekarskiej. Niewielka utrata białka (do ok. 250 mg na dobę) jest zjawiskiem całkowicie naturalnym. Znacznie podwyższone wartości (powyżej 300 mg na dobę) mogą stanowić zagrożenie, ponieważ często są objawem poważnych chorób, jak stan przedrzucawkowy, zaostrzenie przewlekłych chorób nerek czy infekcje.

7. Czy białko w moczu jest wskazaniem do cesarskiego cięcia?

Sama obecność białka w moczu nie jest bezpośrednim wskazaniem do cięcia cesarskiego. Białkomocz często jednak towarzyszy powikłaniom (rzucawka czy przewlekła choroba nerek), w przebiegu których znacząco wzrasta ryzyko zakończenia ciąży cesarskim cięciem.

8. Co oznacza podwyższone białko w moczu w 37. tygodniu ciąży?

Przyczyny nadmiernej obecności białka w moczu na tym etapie ciąży mogą być różne. Ze względu na wysokie ryzyko powikłań dla matki i płodu, każdy taki przypadek na tym etapie ciąży wymaga pilnej konsultacji z lekarzem.

Bibliografia

1. Durlik, M., Adamczak, M., Kurnatowska, I., & Stompór, T. (2021). Grupa Robocza Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego — zasady postępowania w ciąży u kobiet z przewlekłą chorobą nerek (część I) [Polish Society of Nephrology Working Group — management of the pregnant woman with chronic kidney disease (part I)]. Forum Nefrologiczne — Edukacja, 1(1), 20–46.

2. Lichodziejewska-Niemierko, M., Kicińska, A., & Rutkowski, B. (2009). Wpływ ciąży na funkcję i strukturę nerek. Renal Disease and Transplantation Forum, 2(4), 250–253.

3. Fishel Bartal, M., Lindheimer, M. D., & Sibai, B. M. (2022). Proteinuria during pregnancy: Definition, pathophysiology, methodology, and clinical significance. American Journal of Obstetrics & Gynecology, 226(2 Suppl), S819–S834. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2020.08.108