Katar w ciąży – co na zatkany nos?

Katar w ciąży – najważniejsze informacje

Katar w ciąży zwykle wywołują zmiany hormonalne (ciążowy nieżyt nosa), alergia lub infekcja. Zmiany hormonalne z reguły powodują obrzęk błony śluzowej i uczucie zatkanego nosa. Katar alergiczny często jest wodnisty, towarzyszą mu świąd nosa, kichanie i zaczerwienienie oczu. W przebiegu infekcji pojawiają się objawy przeziębienia lub grypy, m.in. ból gardła, kaszel i osłabienie.

Jak bezpiecznie leczyć katar w ciąży?

Na początku najlepiej wybrać metody miejscowe, które działają na błonę śluzową nosa, ale nie obciążają organizmu przyszłej mamy. W praktyce sprawdzają się np.:

• płukanie nosa solą fizjologiczną lub wodą morską – rozrzedza wydzielinę i pomaga zmniejszyć obrzęk;
• spraye z wodą morską i hialuronianem sodu – nawilżają śluzówkę i wspierają jej regenerację;
• inhalacje solą fizjologiczną (nebulizacje).

Kobieta ciężarna nie powinna samodzielnie sięgać po tradycyjne, uniwersalne krople obkurczające naczynia ani inne preparaty „na katar”, ponieważ część z nich oddziałuje na układ naczyniowy i wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych. Dostępne są już jednak specjalne preparaty dla ciężarnych.

Co jeszcze warto wiedzieć?

• Katar infekcyjny zazwyczaj ustępuje w ciągu 7–10 dni, alergiczny utrzymuje się tak długo, jak kontakt z alergenem, a hormonalny potrafi towarzyszyć aż do porodu. 
• Sam kolor wydzieliny nie pozwala rozróżnić infekcji wirusowej i bakteryjnej, dlatego nie stanowi wiarygodnego kryterium diagnostycznego.
• W okresie ciąży zaleca się szczepienie przeciw grypie szczepionką inaktywowaną, która zmniejsza ryzyko powikłań po infekcji u matki i noworodka.

Katar w ciąży – jak sobie radzić?

Sposób postępowania zależy od przyczyny dolegliwości. Katar w ciąży – podobnie jak i poza nią – może mieć kilka różnych przyczyn, dlatego przed rozpoczęciem terapii należy ustalić źródło problemu. Najczęściej są nim:

• zmiany hormonalne prowadzące do ciążowego nieżytu nosa;
• alergia i alergiczny nieżyt nosa wywołany przez pyłki, roztocza kurzu domowego lub pleśnie;
• infekcja wirusowa lub bakteryjna rozwijająca się po kontakcie z patogenami.

Jeśli katar dokuczał już wcześniej i w ciąży się nasilił, należy wziąć pod uwagę także inne mechanizmy. Przewlekły nieżyt nosa często wynika z długotrwałego stosowania kropli obkurczających naczynia, podrażnienia śluzówki przez dym lub silne zapachy albo z przyczyn anatomicznych (np. skrzywiona przegroda, polipy). U kobiety ciężarnej takie objawy często się zaostrzają ze względu na estrogeny i zwiększony przepływ krwi przez błonę śluzową, które nasilają obrzęk i uczucie niedrożności¹.

Czy katar w ciąży jest niebezpieczny?

Katar w ciąży sam w sobie zwykle nie stanowi zagrożenia, jednak nie należy go lekceważyć, gdy towarzyszą mu inne objawy infekcji, takie jak wysoka gorączka, silny kaszel, ból w klatce piersiowej, narastająca duszność czy wyraźne osłabienie.

Przeziębienie w ciąży objawia się podobnie jak u pozostałych dorosłych (ból gardła, kaszel, wodnista lub śluzowa wydzielina), choć czasem towarzyszy mu duszność. Wynika to z fizjologicznych zmian w układzie oddechowym i krążenia, które nasilają produkcję śluzu. Grypa natomiast zwykle przebiega ciężej u przyszłych mam – częściej rozwija się zapalenie płuc lub ostry stan krążeniowo-oddechowy, a w trzecim trymestrze ryzyko hospitalizacji rośnie 3–4-krotnie w porównaniu z kobietami niebędącymi w ciąży².

Niemijający lub nasilony katar z towarzyszącymi objawami skonsultuj z lekarzem, który rozpozna przyczynę i zaleci bezpieczne postępowanie.

Katar hormonalny w ciąży: objawy i przyczyny

Katar hormonalny to nieżyt nosa wywołany działaniem hormonów płciowych. Najczęściej występuje właśnie u kobiet w ciąży i zwykle towarzyszy aż do rozwiązania³. Objawy rozwijają się stopniowo i mają różne natężenie.

Objawy kataru hormonalnego:

• obrzęk błony śluzowej nosa;
• stałe uczucie zatkanego nosa;
• świąd nosa;
• wodnista wydzielina;
• potrzeba częstego oczyszczania nosa.

Dlaczego pojawia się katar hormonalny:

• w czasie ciąży rośnie stężenie estrogenów i progesteronu;
• hormony zwiększają przepływ krwi przez błonę śluzową nosa: dochodzi do obrzęku tkanek i nadprodukcji śluzu⁴;
• wysoki poziom estrogenów może pobudzać receptory histaminowe i nasilać reakcję zapalną w śluzówce;
• znaczenie ma także wpływ innych hormonów – m.in. insulinopodobnego czynnika wzrostu i prolaktyny oraz wzrost objętości krwi krążącej, co sprzyja rozszerzeniu naczyń krwionośnych i przekrwieniu błony śluzowej⁵.

Objawy kataru hormonalnego pojawiają się zwykle na późniejszym etapie ciąży i ustępują w ciągu kilkunastu dni po porodzie. Ten typ nieżytu nie ogranicza się jednak wyłącznie do ciąży – wiele kobiet doświadcza go także w trakcie cyklu miesiączkowego lub podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej⁶.

Katar w ciąży – alergiczny nieżyt nosa

Alergia w ciąży często nasila dolegliwości ze strony nosa. Jeśli kobieta zmagała się z nią wcześniej, katar alergiczny zwykle pojawia się szybciej i jest bardziej nasilony. Objawy z reguły obejmują wodnistą wydzielinę, świąd nosa, kichanie, drapanie gardła i zaczerwienienie oczu. U części kobiet rozwija się także obrzęk błony śluzowej, który utrudnia oddychanie i nasila uczucie zatkanego nosa, szczególnie wieczorem.

Co na alergię i jak zlikwidować katar w ciąży – o tym decyduje lekarz alergolog lub internista. Podstawą terapii jest ograniczenie kontaktu z alergenem. W łagodnych przypadkach poprawę przynoszą inhalacje i płukanie nosa. Jeśli objawy są nasilone, specjalista może włączyć wybrane leki przeciwhistaminowe (większość jest niedozwolona).

Gdy alergia została rozpoznana wcześniej, łatwo ustalić czynnik wywołujący objawy. W przypadku nowej diagnozy wykonuje się badania z krwi. Testy skórne są zwykle przeciwwskazane ze względu na ryzyko reakcji ogólnoustrojowej. Najczęstsze alergeny to pyłki roślin (alergia sezonowa) i roztocza kurzu domowego (dolegliwości przez cały rok)⁷.

Katar i zatkany nos w ciąży – infekcje wirusowe i bakteryjne

Jeśli katarowi towarzyszą inne objawy (np. ból gardła czy kaszel w ciąży), najczęściej świadczy to o infekcji wirusowej – z reguły przeziębieniu, które występuje nawet u 44,4% kobiet w ciąży⁸. Objawy narastają stopniowo. Zwykle na początku obejmują wodnistą wydzielinę, uczucie zatkanego nosa i postępujące osłabienie.

Jak odróżnić infekcję od alergii?

Infekcja (przeziębienie):

• Rozwija się powoli, zwykle po 2–3 dniach od kontaktu z wirusem.
• Wydzielina jest na początku wodnista, po czym gęstnieje, pojawia się uczucie zatkanego nosa.
• Często pojawia się ból gardła, także jako pierwszy objaw.
• Możliwy jest stan podgorączkowy lub lekka gorączka.
• Występują bóle mięśni i głowy.
• Kaszel jest początkowo suchy, po kilku dniach przechodzi w mokry.
• Objawy ustępują samoistnie w ciągu 7–14 dni.

Jeśli dolegliwości zaczynają się nagle i gwałtownie – towarzyszy im wysoka gorączka, silne osłabienie oraz bóle mięśni, możliwa jest grypa. W takiej sytuacji kobieta ciężarna powinna się pilnie skonsultować z lekarzem.

Alergia:

• Objawy mogą utrzymywać się tygodniami i pojawiają się w tych samych okresach roku.
• Wydzielina najczęściej jest wodnista, choć – gdy stan zapalny utrzymuje się dłużej – może zgęstnieć; obrzęk śluzówki i zatkany nos również są typowe.
• Katarowi zwykle towarzyszą świąd nosa, zaczerwienienie oczu i kichanie. 
• Temperatura ciała jest prawidłowa.
• Objawy nasilają się po kontakcie z alergenem (np. podczas sprzątania czy zmiany pościeli w przypadku roztoczy)⁹.

Katar w ciąży – 3. trymestr

W trzecim trymestrze ciąży wysoki poziom estrogenów i wzrost objętości krwi mogą nasilać katar hormonalny i uczucie zatkanego nosa. Zmiany naczyniowe sprzyjają obrzękowi błony śluzowej, więc także objawy alergii często dokuczają mocniej. W tym czasie również każda infekcja przebiega zwykle ciężej niż wcześniej¹⁰, stąd przyszłym mamom zaleca się szczepienia w ciąży. Szczepionkę inaktywowaną można podać w każdym trymestrze, optymalnie w drugim lub trzecim; chroni ona matkę i noworodka przed zachorowaniem i powikłaniami grypy¹¹.

Ile trwa katar w ciąży? 

Czas trwania się kataru zależy od podłoża dolegliwości. Katar infekcyjny zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 7–10 dni. Alergiczny utrzymuje się tak długo, jak kobieta ma kontakt z alergenem, lub do chwili rozpoczęcia leczenia. Katar hormonalny może dokuczać aż do rozwiązania¹².

Zielony lub żółty katar w ciąży – o czym świadczy kolor wydzieliny z nosa?

Kolor kataru nie pozwala określić rodzaju infekcji. Zielony lub żółte zabarwienie często pojawia się na późniejszym etapie choroby i nie musi oznaczać zakażenia bakteryjnego. Również wodnisty katar w ciąży, kichanie czy świąd nosa niekoniecznie wyrokują alergię. Natomiast niewielka domieszka krwi zwykle wynika z obrzęku błony śluzowej i zwiększonej kruchości naczyń w ciąży – nie jest objawem alarmowym. Sam wygląd wydzieliny nie stanowi wiarygodnej wskazówki diagnostycznej¹³. 

Infekcję bakteryjną podejrzewa się dopiero wtedy, gdy jednocześnie występuje kilka typowych objawów – podbarwiona wydzielina i np.:

• silny miejscowy ból zatok; 
• gorączkę (powyżej 38°C – temperatura w ciąży może być lekko fizjologicznie podwyższona);
• wyraźne podwyższenie markerów zapalnych;
• pogorszenie stanu po wcześniejszej poprawie¹⁴. 

Jeśli pojawia się gorączka, ból zatok lub duszność, należy się pilnie skonsultować z lekarzem, który zaplanuje leczenie. Antybiotyk w ciąży zaleca się wyłącznie wtedy, gdy korzyść z leczenia przewyższa ryzyko, np. przy podejrzeniu zakażenia bakteryjnego z objawami ogólnymi lub powikłaniami.

Czy można stosować leki na katar w ciąży?

Jak leczyć katar w ciąży, decyduje lekarz. Terapia farmakologiczna wymaga ostrożności, ponieważ część substancji przenika przez łożysko, a zmiany w organizmie kobiety wpływają na to, jak lek się wchłania, rozprowadza, metabolizuje i wydala. Te procesy (nazywane farmakokinetyką) zmieniają skuteczność i bezpieczeństwo terapii u matki i płodu¹⁵.

Apteczne leki na katar trzeba stosować rozważnie. Kobieta ciężarna nie powinna samodzielnie sięgać po leki obkurczające naczynia – ani doustne, ani w postaci kropli do nosa. Wyjątek stanowią specjalne preparaty dla ciężarnych. We własnym zakresie może też sięgnąć po wodę morską, sól fizjologiczną i wybrane maści z wyciągami roślinnymi (najlepiej po konsultacji z farmaceutą)¹⁶. 

Substancją przeciwbólową i przeciwgorączkową pierwszego wyboru jest w ciąży paracetamol. Zaleca się jednak najmniejszą skuteczną dawkę (zwykle 500–1000 mg jednorazowo), którą należy stosować przez jak najkrótszy czas i tylko wtedy, gdy jest to konieczne¹⁷. Inne leki przeciwbólowe w ciąży nie są raczej zalecane, chyba że taką opinię wyda lekarz¹⁸.

Co w ciąży na katar? Domowe sposoby

Na katar w ciąży pomagają metody, które rozrzedzają wydzieliną, łagodzą obrzęk oraz oczyszczają i nawilżają śluzówkę czy wspierają jej regenerację.

• Płukanie nosa – to podstawowy sposób łagodzenia objawów. Irygacja nosa roztworem soli fizjologicznej lub wodą morską zmniejsza obrzęk i pomaga rozrzedzić wydzielinę. Można ją wykonywać kilka razy dziennie.
• Spraye z solą morską – oczyszczają i nawilżają śluzówkę oraz wspierają jej regenerację. Niektóre zawierają hialuronian sodu, który łagodzi podrażnienia. Są dostępne bez recepty w każdej aptece. 
• Inhalacje parowe – para wodna rozrzedza wydzielinę i nawilża. Najlepiej stosować samą gorącą wodę; dodatek olejków eterycznych, np. eukaliptusowego, wymaga konsultacji z lekarzem lub położną, ponieważ dane o bezpieczeństwie wielu olejków w ciąży są ograniczone.
• Krople do nosa pod kontrolą lekarza – jeżeli zatkany nos uniemożliwia oddychanie, lekarz może wyjątkowo zalecić krótkotrwałe stosowanie kropli obkurczających śluzówkę.
• Syropy i ciepłe napoje – sok z porzeczki czy bzu, ciepła woda z miodem lub napary z lipy mogą przynieść ulgę i poprawić samopoczucie, choć nie skracają czasu choroby.

FAQ:

1. Jakie są możliwe przyczyny zatkanego nosa i kataru w ciąży?

Katar w ciąży może mieć różne przyczyny. Wśród nich wymienia się m.in. alergię, katar hormonalny czy infekcje wirusowe lub bakteryjne.

2. Co na katar w ciąży?

Leczenie kataru alergicznego oraz infekcji ustala lekarz. Nie należy sięgać po leki ani apteczne preparaty samodzielnie – nawet niektóre popularne suplementy mogą zaszkodzić ciąży, np. wywołać czynność skurczową macicy.

3. Jakie są domowe sposoby na katar w ciąży?

Domowe sposoby na katar w ciąży obejmują m.in. stosowanie sprayu do nosa z kwasem hialuronowym czy wody morskiej, inhalacje parowe oraz płukanie (irygację) nosa i zatok.

Bibliografia:

1. Woroń J., Farmakoterpia w okresie ciąży, o czym należy pamiętać w praktyce, „Anestezjologia i Ratownictwo” 2023, nr 17, s. 127–131, https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2023/09/AiR_2_2023_09.pdf (dostęp 09.12.2025).

2. Antczak A. i in., Stanowisko ekspertów OPZG i PTGiP dotyczące szczepienia przeciw grypie kobiet w ciąży, https://ptwakc.org.pl/wp-content/uploads/2020/09/OPZG_PTGiP_stanowisko_ciaza.pdf (dostęp 09.12.2025).

3. Bauer A. Z. i in., Paracetamol use during pregnancy — a call for precautionary action, „Nature Reviews Endocrinology” 2021, https://www.nature.com/articles/s41574-021-00553-7 (dostęp 09.12.2025).

4. Gacek M., Niektóre zachowania zdrowotne oraz wybrane wskaźniki stanu zdrowia grupy kobiet ciężarnych, „Problemy Higieny i Epidemiologii” 2010, t. 91, nr 1, s. 48-53, http://www.phie.pl/pdf/phe-2010/phe-2010-1-048.pdf (dostęp 09.12.2025).

5. Król A., Zastosowanie sterydów i leków łączonych w nieżytach nosa oraz przewlekłych zapaleniach zatok, „Lek w Polsce” 2024, t. 34. nr 401, s. 11–17, https://lekwpolsce.pl/post-67332e645d4ab (dostęp 09.12.2025).

6. Lipiec A., Rapiejko P., Alergia czy przeziębienie – temat wciąż aktualny, „Alergoprofil” 2021, t. 17, nr 3, s. 27–33, https://www.researchgate.net/publication/354991295_Alergia_czy_przeziebienie_-_temat_wciaz_aktualny (dostęp 09.12.2025).

7. Liva G. A., Karatzanis A. D., Prokopakis E. P., Review of Rhinitis: Classification, Types, Pathophysiology, „Journal of Clinical Medicine” 2021, t. 10, nr 14, s. 5, https://www.mdpi.com/2077-0383/10/14/3183 (dostęp 09.12.2025).

8. Łuczak A., Nowak M., Szałek E., Bezpieczeństwo leków roślinnych w ciąży, „Farmacja Współczesna” 2017, nr 10, s. 140–146, https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2018/01/5.pdf (dostęp 09.12.2025).

9. Sadowska D., Katar jesienny czy alergia? Jak nie przeoczyć pierwszych objawów, „Lekarz POZ” 2020, nr 4, s. 221–224, https://www.termedia.pl/Katar-jesienny-czy-alergia-Jak-nie-przeoczyc-pierwszych-objawow,98,42578,1,1.html (dostęp 09.12.2025).

10. Sterczyński R., Przeziębiona kobieta ciężarna, wywiad z dr hab. med. Małgorzatą Świątkowską-Freund, „Medical Tribune” 2015 https://podyplomie.pl/medical-tribune/18102,przeziebiona-kobieta-ciezarna# (dostęp 09.12.2025).

11. Szenborn L., Matkowska-Kocjan A., Grypa u ciężarnych – leczenie i profilaktyka, „Medycyna po Dyplomie” 2010, t. 19, nr 7, s. 98–103, https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/011/153/original/Strony_od_MpD_2010_07-16.pdf (dostęp 09.12.2025).

Przypisy:

1. D. Sadowska, Katar jesienny czy alergia? Jak nie przeoczyć pierwszych objawów, „Lekarz POZ” 2020, nr 4, s. 222–223, https://www.termedia.pl/Katar-jesienny-czy-alergia-Jak-nie-przeoczyc-pierwszych-objawow,98,42578,1,1.html (dostęp 09.12.2025).

2. L. Szenborn, A., Matkowska-Kocjan, Grypa u ciężarnych – leczenie i profilaktyka, „Medycyna po Dyplomie” 2010, t. 19, nr 7, s. 98, https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/011/153/original/Strony_od_MpD_2010_07-16.pdf (dostęp 09.12.2025).

3. A. Król, Zastosowanie sterydów i leków łączonych w nieżytach nosa oraz przewlekłych zapaleniach zatok, „Lek w Polsce” 2024, t. 34. nr 401, s. 15, https://lekwpolsce.pl/post-67332e645d4ab (dostęp 09.12.2025).

4. A. Król, Zastosowanie sterydów i leków łączonych w nieżytach nosa, s. 15.

5. G. A. Liva, A. D. Karatzanis, E. P. Prokopakis, Review of Rhinitis: Classification, Types, Pathophysiology, „Journal of Clinical Medicine” 2021, t. 10, nr 14, s. 5, https://www.mdpi.com/2077-0383/10/14/3183 (dostęp 09.12.2025).

6. D. Sadowska, Katar jesienny czy alergia?, s. 223.

7. D. Sadowska, Katar jesienny czy alergia?, s. 223-223.

8. M. Gacek, Niektóre zachowania zdrowotne oraz wybrane wskaźniki stanu zdrowia grupy kobiet ciężarnych, „Problemy Higieny i Epidemiologii” 2010, t. 91, nr 1, s. 48, http://www.phie.pl/pdf/phe-2010/phe-2010-1-048.pdf (dostęp 09.12.2025).

9. A. Lipiec, P. Rapiejko, Alergia czy przeziębienie – temat wciąż aktualny, „Alergoprofil” 2021, t. 17, nr 3, s. 27–33, https://www.researchgate.net/publication/354991295_Alergia_czy_przeziebienie_-_temat_wciaz_aktualny (dostęp 09.12.2025).

10. L. Szenborn, A. Matkowska-Kocjan, Grypa u ciężarnych, s. 98.

11. A. Antczak i in., Stanowisko ekspertów OPZG i PTGiP dotyczące szczepienia przeciw grypie kobiet w ciąży, https://ptwakc.org.pl/wp-content/uploads/2020/09/OPZG_PTGiP_stanowisko_ciaza.pdf (dostęp 09.12.2025).

12. D. Sadowska, Katar jesienny czy alergia?, s. 223–223.

13. Z. M Patel, P. H. Hwang, Acute Bacterial Rhinosinusitis w: Infections of the Ears, Nose, Throat, and Sinuses, red. M. L. Durand, D. G. Deschler, Springer Nature Switzerland, 2018, s. 134, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7122468/pdf/978-3-319-74835-1_Chapter_11.pdf (dostęp 09.12.2025).

14. A. Król, Zastosowanie sterydów i leków łączonych w nieżytach nosa, s. 15.

15. J. Woroń, Farmakoterpia w okresie ciąży, o czym należy pamiętać w praktyce, „Anestezjologia i Ratownictwo” 2023, nr 17, s. 127, https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2023/09/AiR_2_2023_09.pdf (dostęp 09.12.2025).

16. R. Sterczyński, Przeziębiona kobieta ciężarna, wywiad z dr hab. med. Małgorzatą Świątkowską-Freund, „Medical Tribune” 2015, https://podyplomie.pl/medical-tribune/18102,przeziebiona-kobieta-ciezarna# (dostęp 09.12.2025).

17. A. Z. Bauer i in., Paracetamol use during pregnancy — a call for precautionary action, „Nature Reviews Endocrinology” 2021, https://www.nature.com/articles/s41574-021-00553-7 (dostęp 09.12.2025).

18. J. Woroń, Farmakoterapia w okresie ciąży, s. 130.