Dziedziczenie grupy krwi – jaką grupę krwi będzie miało dziecko?

Czym są grupy krwi?

Krew składa się z osocza i zawieszonych w nim krwinek. Najliczniejsze są krwinki czerwone (erytrocyty) – komórki, które rozprowadzają tlen po całym organizmie. Na ich powierzchni znajdują się drobne cząsteczki: antygeny. Antygen to rodzaj „znacznika”, który odczytuje układ odpornościowy. Jeśli do krwiobiegu trafią obce krwinki z antygenami, których dana osoba nie ma, jej układ odpornościowy uzna je za obce – wytworzy przeciwciała, aby je zwalczyć². To właśnie zestaw antygenów na krwinkach czerwonych decyduje o tym, jaką mamy grupę krwi. 

Jakie są grupy krwi?

Antygeny porządkuje się w układy grupowe, czyli grupy powiązanych ze sobą antygenów, których obecność wynika z określonych genów.

Najważniejszy i najbardziej znany jest układ AB0. Wyróżnia się w nim cztery podstawowe grupy krwi: 0, A, B i AB. Litery wskazują, które antygeny znajdują się na krwinkach:

• grupa A – antygen A,
• grupa B – antygen B,
• grupa AB – obecne oba antygeny (A i B),
• 0 – brak antygenów A i B.

Drugim ważnym układem jest układ Rh. Największe znaczenie ma w nim antygen D. Jeśli występuje na krwinkach czerwonych, mówimy o grupie Rh dodatniej, czyli Rh+. Jeśli go nie ma – o grupie Rh ujemnej, czyli Rh-.

Grupę krwi z układu AB0 podaje się zwykle razem z czynnikiem Rh, np. A Rh+, 0 Rh- czy AB Rh+³.

Kiedy grupa krwi ma znaczenie?

Grupy krwi w obu układach mają znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy krew jednej osoby styka się z krwią drugiej. Zgodność grup krwi w układzie AB0 i Rh jest niezbędna przy przetoczeniach (transfuzjach) i przeszczepach⁴. 

Teoretycznie osoby z grupą 0 Rh- są uniwersalnymi dawcami krwinek czerwonych. Ich krwinki nie mają antygenów A, B ani D, więc ryzyko reakcji immunologicznej jest mniejsze. Osoby z grupą AB Rh+ są natomiast uniwersalnymi biorcami krwinek czerwonych. Ich organizm nie wytwarza przeciwciał anty-A ani anty-B, a obecność antygenu D pozwala im przyjąć krwinki Rh+ i Rh-. W praktyce przed każdą transfuzją krew jest dobierana indywidualnie pod kątem zgodności.

W ciąży duże znaczenie ma natomiast zgodność krwi matki i płodu w układzie Rh, którą bada się w profilaktyce tzw. konfliktu serologicznego (omawiamy go w dalszej części artykułu).

Istnieje wiele innych układów antygenów na krwinkach czerwonych − opisano ich prawie 50 (m.in. układy Kell, Lewis i Duffy)⁵, ale to układy AB0 i Rh mają największe znaczenie kliniczne.

Jak dziecko dziedziczy grupę krwi po rodzicach?

Grupa krwi jest cechą dziedziczną − dziecko dziedziczy ją od rodziców.

Cechy dziedziczne zapisane są w genach. Ten sam gen może mieć różne wersje, które nazywamy allelami. W układzie AB0 występują trzy główne allele warunkujące grupę krwi: A, B i 0.

Każdy człowiek ma dwa takie allele − jeden od mamy, drugi od taty. Swojemu dziecku przekazuje jednak tylko jeden, drugi allel dziecko otrzymuje od drugiego rodzica. Tak powstaje nowa para alleli, czyli genotyp, i to genotyp decyduje o grupie krwi.

Grupa krwi to wynik widoczny w badaniu, np. A Rh+, 0 Rh- czy AB Rh+. Genotyp mówi, jakie allele ma dana osoba. Samego genotypu nie da się odczytać wyłącznie z oznaczenia grupy krwi. Ta sama grupa krwi może wynikać z różnych genotypów. Genotyp decyduje, jaki allel rodzic może przekazać dziecku.

Dziedziczenie grupy krwi w układzie AB0

Poszczególne allele mają różne znaczenie. A i B są dominujące − wystarczy, że dziecko dziedziczy jeden taki allel, i ma grupę krwi A lub B. Allel 0 jest recesywny − dziecko ma grupę 0 tylko wtedy, gdy dziedziczy go od obojga rodziców. A i B są równorzędne. Jeśli dziecko dziedziczy A od jednego rodzica i B od drugiego, ma grupę AB.

Ponieważ dziecko otrzymuje po jednym allelu od każdego z rodziców, w układzie AB0 możliwych jest 6 genotypów odpowiadających 4 grupom krwi⁶.

Osoba z grupą krwi A może mieć genotyp AA albo A0. W pierwszym przypadku przekaże dziecku tylko allel A, a w drugim − allel A albo 0. Podobnie jest z grupą B. Rodzic z grupą 0 ma genotyp 00 i może przekazać dziecku wyłącznie allel 0. Rodzic z grupą AB ma genotyp AB, więc może przekazać allel A albo B.

Dlatego same grupy krwi rodziców nie wystarczają do jednoznacznego określenia grupy krwi dziecka − nie wiemy, z jakich genotypów wynikają. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy oboje rodzice mają grupę 0. Wtedy dziecko dziedziczy od każdego z nich allel 0, więc także ma grupę 0⁷. 

Dziedziczenie grupy krwi w układzie Rh

Czynnik Rh dziedziczy się podobnie jak grupę krwi w układzie AB0 − dziecko otrzymuje po jednym wariancie genu od każdego z rodziców. 

Obecność antygenu D (Rh+) jest cechą dominującą, a jego brak (Rh-) recesywną. Jeśli więc oboje rodzice mają grupę Rh-, dziecko także będzie Rh ujemne, ponieważ żadne z nich nie przekaże mu wariantu genu odpowiadającego za obecność antygenu D.

Sytuacja się komplikuje, gdy przynajmniej jedno z rodziców jest Rh dodatnie. Sam wynik Rh+ nie pokazuje, czy rodzic ma dwa allele Rh+, czy jeden allel Rh+ i jeden Rh-. W pierwszym przypadku przekaże dziecku allel Rh+. W drugim może przekazać allel Rh+ albo Rh-⁸.

Tabela dziedziczenia grupy krwi

Jeśli rodzice znają swoje grupy krwi, mogą ustalić możliwe grupy krwi dziecka.

UKŁAD AB0

UKŁAD Rh

Jak wygląda badanie i ile czeka się na określenie grupy krwi?

Grupę krwi oznacza się w laboratorium. Laboratorium sprawdza, jakie antygeny (A, B i D) znajdują się na krwinkach czerwonych oraz jakie przeciwciała są obecne w osoczu. Dopiero zestawienie obu wyników pozwala wiarygodnie określić grupę krwi.

Tak zwany wynik potwierdzony, czyli taki, który jest podstawą m.in. do transfuzji, uzyskuje się na podstawie dwóch oznaczeń z osobnych próbek. Pojedyncze oznaczenie ma charakter wyłącznie orientacyjny i nie stanowi podstawy do przetoczenia krwi, jeśli nie zostało potwierdzone zgodnie z obowiązującymi procedurami.

W ciąży oznaczenie grupy krwi jest badaniem obowiązkowym. Zgodnie ze standardem organizacyjnym opieki okołoporodowej najpóźniej do 10. tygodnia lub przy pierwszym zgłoszeniu się do lekarza każda ciężarna otrzymuje skierowanie na oznaczenie grupy krwi i czynnika Rh oraz badanie obecności przeciwciał odpornościowych skierowanych przeciw antygenom krwinek czerwonych⁹. Jeśli kobieta ma już udokumentowany wynik grupy krwi, nie musi powtarzać badania. 

Oznaczenie grupy krwi w ciąży pozwala odpowiednio wcześnie ocenić ryzyko konfliktu serologicznego.

Kiedy można określić grupę krwi dziecka?

Antygeny układu AB0 są obecne na krwinkach czerwonych płodu już we wczesnej ciąży, ale u płodu i noworodka jest ich mniej niż u osoby dorosłej. Ich poziom zwykle zbliża się do docelowego między 2. a 4. rokiem życia¹⁰.

Grupę krwi dziecka można oznaczyć tuż po urodzeniu, także z krwi pępowinowej. Takie wczesne badanie opiera się głównie na sprawdzeniu obecności antygenów na krwinkach czerwonych. Maluch nie wytwarza jeszcze własnych przeciwciał układu AB0 lub ma ich bardzo mało, więc tej części badania się nie wykonuje. Dlatego też interpretację wyników u noworodków i niemowląt najlepiej pozostawić lekarzowi lub laboratorium. W niektórych sytuacjach pełne, potwierdzone oznaczenie grupy krwi wykonuje się ponownie w starszym wieku.

Czy grupa krwi może potwierdzić ojcostwo?

Badanie grupy krwi nie jest testem na ojcostwo. W niektórych sytuacjach pozwala wykluczyć, że dany mężczyzna jest ojcem dziecka, ale nigdy ojcostwa nie potwierdza. Powód jest prosty – jednakową grupę krwi ma bardzo wiele osób, a dodatkowo może ona wynikać z różnych genotypów. Zgodność grup krwi ojca i dziecka oznacza więc tylko tyle, że dany mężczyzna mógłby być ojcem, podobnie jak wielu innych mężczyzn z tą samą grupą krwi. Wykluczenie ojcostwa jest możliwe wtedy, gdy mężczyzna nie może przekazać dziecku allelu potrzebnego do powstania jego grupy krwi. Na przykład, jeśli matka ma grupę 0, a dziecko grupę A, ojcem nie może być mężczyzna z grupą 0 ani B, ponieważ żaden z nich nie przekaże allelu A. Jeśli zestawienie grup krwi rodziców i dziecka wygląda na „niemożliwe”, w pierwszej kolejności warto sprawdzić, czy wszystkie oznaczenia są prawidłowe. Ojcostwo ustala się dziś testami DNA, które porównują wiele markerów genetycznych i dają jednoznaczny wynik11.

Jakie skutki ma niezgodność grup krwi matki i dziecka?

Gdy mama ma grupę Rh- (nie ma antygenu D), a dziecko odziedziczyło po tacie grupę Rh+ (ma antygen D), może wystąpić konflikt serologiczny. 

Organizm matki wytwarza wówczas przeciwciała, które niszczą krwinki czerwone dziecka (proces ten nazywa się hemolizą), co może prowadzić do niedokrwistości u płodu i poważnych powikłań, m.in. niedotlenienia i uszkodzenia narządów.

Żeby jednak organizm matki wytworzył przeciwciała, do krwioobiegu mamy musi przeniknąć krew płodu. Najczęściej dzieje się to podczas porodu, co zwiększa ryzyko hemolizy w kolejnej ciąży, jeżeli płód ponownie odziedziczy antygen D po ojcu¹². Obecnie jednak zapobiega się tej sytuacji. Jeśli istnieją wskazania, w 28.−30. tygodniu ciąży kobietom z grupą krwi Rh- po sprawdzeniu obecności przeciwciał podaje się immunoglobulinę anty-D, która zapobiega wytworzeniu przeciwciał.

Warto wiedzieć:

• Sytuacja, gdy matka ma grupę Rh-, a ojciec Rh+, nie jest konfliktem serologicznym, tylko stwarza ryzyko jego wystąpienia.
• Wielu rodziców pyta o „konflikt serologiczny matka Rh+, ojciec Rh-”, ale w tej sytuacji on nie występuje. Jeśli dziecko dziedziczy po ojcu Rh-, jego krwinki nie mają antygenu D. Jeśli po matce, to antygen D jest jej organizmowi znany i nie ma powodu wytwarzać przeciwciała anty-D. 

W razie potrzeby w profilaktyce lub leczeniu następstw konfliktu serologicznego (niedokrwistości płodu) lekarz może zalecić w ciąży:

• Nieinwazyjne badanie wolnego płodowego DNA (cffDNA), z próbki krwi mamy − pozwala określić m.in. genotyp RhD dziecka.
• Kordocentezę − pobranie krwi pępowinowej, z której można oznaczyć grupę krwi i stężenie hemoglobiny dziecka. Jest to jednak badanie inwazyjne, wykonywane tylko przy konkretnych wskazaniach.
• Badanie dopplerowskie (pomiar MCA-PSV) − ocenę przepływu krwi w tętnicy środkowej mózgu dziecka¹³.

FAQ:

1. Po kim dziecko dziedziczy grupę krwi?

Dziecko dziedziczy grupę krwi po obojgu rodzicach. Jeden allel, czyli wariant genu, otrzymuje od matki, drugi od ojca. Tak dziedziczy się zarówno grupę w układzie AB0, jak i czynnik Rh. 

2. Czy grupa krwi się zmienia?

Nie, grupa krwi się nie zmienia − zależy od genów i antygenów obecnych na powierzchni czerwonych krwinek. Wyjątkiem są rzadkie sytuacje medyczne, np. przeszczepienie szpiku. 

3. Czy dziecko może mieć inną grupę krwi niż matka i ojciec?

Tak, dziecko może mieć inną grupę krwi niż rodzice. Każdy rodzic przekazuje mu tylko jeden ze swoich dwóch alleli, a ta sama grupa krwi może wynikać z różnych genotypów. Dlatego np. dwoje rodziców z grupą krwi A może mieć dziecko z grupą 0, jeśli oboje mają genotyp A0 i przekażą mu allele 0.

Bibliografia:

1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/standard-organizacji-opieki-okoloporodowej-18753726 (dostęp 26.05.2026).

2. Adams J., Paternity testing: blood types and DNA, „Nature Education” 2008, nr 1(1), https://www.nature.com/scitable/topicpage/paternity-testing-blood-types-and-dna-374/ (dostęp 26.05.2026).

3. Baczyńska-Strzecha M., Kalinka J., Profilaktyka śródciążowa i okołoporodowa konfliktu serologicznego, „Ginekologia i Perinatologia Praktyczna” 2018, t. 3, nr 2, s. 64, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/view/58882/45277 (dostęp 26.05.2026).

4. Dean L., Blood group antigens are surface markers on the red blood cell membrane w: Blood Groups and Red Cell Antigens, Bethesda 2005, National Center for Biotechnology Information, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2261/ (dostęp 26.05.2026).

5. Dean L., The ABO blood group w: Blood Groups and Red Cell Antigens, Bethesda 2005, National Center for Biotechnology Information, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2261/ (dostęp 26.05.2026).

6. Dean L., The Rh blood group w: Blood Groups and Red Cell Antigens, Bethesda 2005, National Center for Biotechnology Information, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2261/ (dostęp 26.05.2026).

7. International Society of Blood Transfusion, Red Cell Immunogenetics and Blood Group Terminology, https://www.isbtweb.org/isbt-working-parties/rcibgt-old.html (dostęp 26.05.2026).

8. Kretschmer V., Legler T., Blood group antigens and antibodies w: Clinical Laboratory Diagnostics, red. L. Thomas, https://clinical-laboratory-diagnostics.com/k27.html (dostęp 26.05.2026).

9. Król L. i in., Medical technologies used in the diagnosis conflict serological, „European Journal of Medical Technologies” 2014, nr 2(3), s. 9–16, http://www.medical-technologies.eu/upload/02_technologie_medyczne_stosowane_w_diagnostyce_konfliktu_serologicznego_-_krol.pdf (dostęp 26.05.2026).

10. Li H., Guo K., Blood Group Testing, „Frontiers in Medicine” 2022, t. 9, https://www.frontiersin.org/journals/medicine/articles/10.3389/fmed.2022.827619/full (dostęp 26.05.2026).

11. Mitra R., Mishra N., Prasad Rath G., Blood groups systems, „Indian Journal of Anaesthesi” 2014, nr 58(5), https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4260296/ (dostęp 26.05.2026).

12. Narodowe Centrum Krwi, Grupy krwi i układy grupowe, https://www.gov.pl/web/nck/grupy-krwi (dostęp 26.05.2026).

Przypisy:

1. Narodowe Centrum Krwi, Grupy krwi i układy grupowe, https://www.gov.pl/web/nck/grupy-krwi (dostęp 26.05.2026).

2. L. Dean, Blood group antigens are surface markers on the red blood cell membrane w: Blood Groups and Red Cell Antigens, Bethesda 2005, National Center for Biotechnology Information, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2261/ (dostęp 26.05.2026).

3. H. Li, K. Guo, Blood Group Testing, „Frontiers in Medicine” 2022, t. 9, https://www.frontiersin.org/journals/medicine/articles/10.3389/fmed.2022.827619/full (dostęp 26.05.2026).

4. R. Mitra, N. Mishra, G. Prasad Rath, Blood groups systems, „Indian Journal of Anaesthesia” 2014, nr 58(5), https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4260296/ (dostęp 26.05.2026).

5. International Society of Blood Transfusion, Red Cell Immunogenetics and Blood Group Terminology, https://www.isbtweb.org/isbt-working-parties/rcibgt-old.html (dostęp 26.05.2026).

6. L. Dean, The ABO blood group w: Blood Groups and Red Cell Antigens, Bethesda 2005, National Center for Biotechnology Information, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2261/ (dostęp 26.05.2026).

7. L. Dean, The ABO blood group.

8. Dean L., The Rh blood group w: Blood Groups and Red Cell Antigens, Bethesda 2005, National Center for Biotechnology Information, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2261/ (dostęp 26.05.2026).

9. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/standard-organizacji-opieki-okoloporodowej-18753726 (dostęp 26.05.2026).

10. V. Kretschmer, T. Legler, Blood group antigens and antibodies w: Clinical Laboratory Diagnostics, red. L. Thomas, https://clinical-laboratory-diagnostics.com/k27.html (dostęp 26.05.2026).

11. J. Adams, Paternity testing: blood types and DNA, „Nature Education” 2008, nr 1(1), https://www.nature.com/scitable/topicpage/paternity-testing-blood-types-and-dna-374/ (dostęp 26.05.2026).

12. M. Baczyńska-Strzecha, J. Kalinka, Profilaktyka śródciążowa i okołoporodowa konfliktu serologicznego, „Ginekologia i Perinatologia Praktyczna” 2018, t. 3, nr 2, s. 64, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/view/58882/45277 (dostęp 26.05.2026).

13. L. Króli in., Medical technologies used in the diagnosis conflict serological, „European Journal of Medical Technologies” 2014, nr 2(3), s. 10, http://www.medical-technologies.eu/upload/02_technologie_medyczne_stosowane_w_diagnostyce_konfliktu_serologicznego_-_krol.pdf (dostęp 10.12.2025).