Szyjka macicy w ciąży – jak wygląda? Skracanie i długość

Szyjka macicy w ciąży: najważniejsze informacje

Szyjka zamyka dostęp do macicy i stabilizuje ciążę aż do terminu porodu. Przez dziewięć miesięcy chroni płód dzięki czopowi śluzowemu i pozostaje szczelna, a pod koniec ciąży mięknie, skraca się i przygotowuje do rozwierania.

Jak wygląda szyjka macicy w trakcie ciąży?

• I trymestr – twarda, długa (ok. 30–50 mm), silnie ukrwiona; powstaje czop śluzowy.
• II trymestr – bardziej elastyczna, ale nadal zamknięta; u większości kobiet jej długość utrzymuje się powyżej 30 mm.
• III trymestr – dojrzewa do porodu: mięknie, skraca się i może przesuwać ku przodowi.

Czym jest niewydolności szyjki macicy?

• Definicja kliniczna – szyjka macicy krótsza niż 25 mm przed 24. tygodniem ciąży (w badaniu USG przezpochwowym).
• Skutek – zwiększone ryzyko poronienia późnego lub porodu przedwczesnego.
• Czynniki ryzyka – wcześniejszy poród przedwczesny, poronienia późne, zabiegi na szyjce macicy, wady anatomiczne, ciąża mnoga.
• Objawy – ból podbrzusza (utrzymujący się lub narastający), uczucie ucisku w miednicy, krwawienie z dróg rodnych, upławy.

Jak wygląda postępowanie?

• Ocena długości szyjki w USG przezpochwowym, zwykle między 16. a 24. tygodniem ciąży.
• W przypadku krótkiej szyjki lekarz dobiera odpowiednie postępowanie, najczęściej progesteron dopochwowy.

Każdy niepokojący objaw, zwłaszcza krwawienie czy ból podbrzusza w ciąży, należy skonsultować z lekarzem.

Czym jest szyjka macicy?

Szyjka macicy jest jedną z najważniejszych części układu rozrodczego kobiety. Pełni ważne funkcje zarówno u kobiet niebędących w ciąży, jak i u przyszłych mam – i to już od starań o dziecko, przez prawidłowy rozwój ciąży, aż po rozwiązanie. Ułatwia zapłodnienie lub wydalenie niezapłodnionej komórki jajowej. Podczas ciąży chroni dziecko i utrzymuje płód do właściwego terminu porodu¹. A w trakcie rozwiązania usprawnia przejście dziecka przez drogi rodne – stosownie się układa, skraca, mięknie i pokrywa śluzem.

Szyjka ma kształt rurkowaty i stanowi dolną część macicy – łączy pochwę z jamą macicy. Na wysokości około jednej trzeciej długości obejmuje ją pochwa, dzieląc tym samym szyjkę na odcinki nadpochwowy i pochwowy. Osie szyjki i trzonu macicy tworzą kąt otwarty ku przodowi lub tyłowi, przy czym u większości kobiet obserwuje się przodozgięcie. Oś szyjki wyznacza przebieg kanału szyjki macicy, który ma średnicę około 5 mm. Kanał ten kończy się dwoma ujściami: zewnętrznym, widocznym w pochwie, oraz wewnętrznym, położonym w obrębie macicy².

Jak wygląda szyjka macicy przed pierwszą ciążą?

U kobiety, która dotychczas nie rodziła i nie jest w ciąży, szyjka macicy ma kształt stożka o długości około 3 cm i średnicy około 2,5 cm i jest twarda. Po ciąży istotnie się zmienia – zwykle wydłużona do około 3,7 cm (+/- 0,6 cm), długa szyjka macicy zyskuje walcowaty kształt. Po ciąży znacznie zwiększa się także objętość kanału szyjki. U pierworódek stanowi ona już około 30% jamy macicy, a w kolejnych ciążach się podwaja3.

Ile cm ma szyjka macicy w ciąży?

Szyjka macicy w ciąży stopniowo się zmienia, przede wszystkim powoli się skraca. Skracanie szyjki macicy jest zjawiskiem naturalnym i potrzebnym, ale proces musi się odbywać prawidłowo, w odpowiednim tempie i terminie. Długość szyjki macicy nie jest natomiast jedynym ważnym parametrem – liczy się także jej konsystencja i ujście, które powinno pozostać zamknięte aż do rozwiązania. 

Wszystkie te cechy szyjki macicy ocenia na wizytach kontrolnych lekarz prowadzący, ponieważ mówią one wiele o przebiegu ciąży i przygotowaniu na poród naturalny.

Jaka jest szyjka macicy we wczesnej ciąży?

Szyjka macicy na początku ciąży przede wszystkim blokuje kontakt macicy i płodu ze środowiskiem zewnętrznym. Tuż po zapłodnieniu ujście szyjki zamyka tzw. czop śluzowy, który zabezpiecza płód przed czynnikami zewnętrznymi. Taki stan w prawidłowo przebiegającej ciąży powinien się utrzymać aż do porodu. Wypadnięcie czopu śluzowego jest jednym z pierwszych objawów mogących sugerować rozpoczynającą się akcję porodową. 

W pierwszym trymestrze ciąży – pod wpływem estrogenów – szyjka początkowo się rozpulchnia i mięknie, a do około 6. tygodnia podczas badania wziernikiem można zaobserwować jej zasinienie. Następnie część pochwowa szyjki wraz z rozwojem ciąży wydłuża się (nawet do około 6 cm) i twardnieje⁴.

Szyjka macicy w II i III trymestrze

Prawidłowa długość szyjki macicy w ciąży (u zdrowej kobiety) wynosi około 3–6 cm. W fizjologicznie przebiegającej ciąży długa, twarda i zamknięta szyjka macicy pozostaje w takim stanie aż do późnego etapu trzeciego trymestru.

Choć czop śluzowy zamyka ujście szyjki macicy, to w jej kanale mogą naturalnie występować bakterie i grzyby. Badania wskazują, że drobnoustroje kolonizują szyjkę u części ciężarnych, a ryzyko zakażenia paciorkowcami Streptococcus agalactiae rośnie wraz ze zbliżaniem się terminu porodu. Regularne badania bakteriologiczne są więc ważne. Niektóre infekcje wewnątrzmaciczne mogą się przyczyniać do skracania szyjki macicy i zaburzać jej prawidłowe funkcjonowanie⁵.

Szyjka macicy przed porodem

Pod koniec trzeciego trymestru w obrębie szyjki macicy znów zachodzą spore zmiany. Przygotowując się do porodu, organizm uruchamia procesy skracania szyjki i zwiększania jej elastyczności oraz rozwierania kanału.

Na tym etapie obserwacja szyjki macicy służy ocenie jej dojrzałości do ewentualnej indukcji porodu i rozpoczęcia akcji. W tym celu lekarz m.in. przeprowadza wywiad oraz wykonuje badanie wziernikami i palpacyjne, a także badania obrazowe, w tym USG. Do oceny przygotowania szyjki do porodu służy skala Bishopa, zgodnie z którą przyznaje się od 0 do 3 punktów takim parametrom jak:

• rozwarcie (cm);
• skrócenie (%);
• pozycja punktu przodującego (w cm) w stosunku do linii międzykolcowej;
• konsystencja (twarda/średnia/miękka);
• stosunek do osi pochwy.

Uzyskanie co najmniej 6–8 punktów w ocenie szyjki macicy według skali Bishopa oznacza, że jest ona przygotowana do porodu naturalnego. Jeśli szyjka pozostaje niedojrzała pomimo zaawansowanej ciąży lub pojawiają się inne wskazania medyczne, lekarz może rozważyć rozwiązanie ciąży poprzez cesarskie cięcie.

W pierwszej fazie porodu szyjka macicy rozwiera się aż do osiągnięcia około 10 cm (rozwarcie pełne).

Na czym polega niewydolność szyjki macicy?

W ciąży różne czynniki mogą wpływać na długość, kształt, drożność i elastyczność szyjki macicy, a takie zaburzenia zwiększają ryzyko porodu przedwczesnego. W sytuacji odbiegającej od normy nierzadko pojawiają się także dolegliwości fizyczne, takie jak ból podbrzusza i kręgosłupa lędźwiowego, krwawienie z dróg rodnych czy upławy w ciąży. Każdy objaw wzbudzający niepokój należy zgłosić lekarzowi prowadzącemu.

Co oznacza skrócona szyjka macicy w ciąży?

Przedwczesne skracanie się szyjki macicy w ciąży (oraz inne zmiany w obrębie jej struktury) sygnalizują niewydolność narządów układu rozrodczego. To szczególnie niebezpieczna sytuacja we wczesnej fazie ciąży. Gdy szyjka za szybko i nadmiernie się skraca, jej śluzówka nabrzmiewa, a cały narząd staje się elastyczny, mówimy o rozwieraniu szyjki macicy. Przedwcześnie skrócona, „otwarta” szyjka macicy w ciąży zwiększa ryzyko porodu przedwczesnego. 

Zgodnie z zaleceniami długość szyjki mierzy się między 16. a 22. tygodniem ciąży, a za patologię (niewydolność szyjki) uznaje się długość poniżej 2,5 cm. Dla porównania ryzyko porodu przedwczesnego w 16. tygodniu ciąży przy szyjce o długości 2 cm wynosi prawie 35%, a przy długości 5 cm – tylko 4%⁶.

Od czego skraca się szyjka macicy w ciąży? Powodują to m.in.:

• zaburzenia anatomiczne dotyczące długości szyjki macicy;
• przebyte urazy, zabiegi i leczenie szyjki macicy;
• infekcje wewnątrzmaciczne;
• nieleczone infekcje układu moczowego i płciowego;
• zmiany hormonalne;
• nadmierny wysiłek fizyczny;
• ciąża mnoga;
• duża waga i rozmiar dziecka napierającego na szyjkę macicy.

Skracanie szyjki macicy na wczesnym etapie ciąży nie zawsze powoduje bolesne objawy. Czasem o zmianach w budowie narządu przyszła mama dowiaduje się dopiero podczas wizyty u ginekologa – dlatego tak ważne są systematyczne, terminowe badania i obserwacja własnego ciała.

Jak zapobiec skracaniu szyjki macicy w ciąży?

Skracanie szyjki macicy to nieodwracalny proces, ale można go spowolnić, wdrażając odpowiednie leczenie. Zakres aktywności (w tym współżycia seksualnego) powinien ustalić lekarz prowadzący indywidualnie. Rutynowe długotrwałe leżenie nie jest obecnie rekomendowane, ponieważ nie udowodniono, że zmniejsza ryzyko porodu przedwczesnego, a może mieć działania niepożądane (zakrzepica, zanik mięśni, gorsze samopoczucie)⁷. 

Obecnie za sytuację wymagającą pilnej oceny i zwykle rozważenia leczenia uważa się skrócenie długości szyjki poniżej 2,5 cm lub jej rozwieranie stwierdzone w badaniach USG między 16. a 24.–25. tygodniem ciąży⁸. O tym, czy i jaki rodzaj interwencji jest potrzebny (najczęściej progesteron dopochwowy, rzadziej zabiegowe podparcie szyjki), decyduje lekarz na podstawie pełnego obrazu – w tym przebiegu poprzednich ciąż, obecności skurczów i liczby płodów. Szczególnie ważny jest wywiad: wcześniejsza utrata ciąży z powodu bezobjawowego rozwierania się szyjki, poronienia późne lub porody przedwczesne znacząco zwiększają ryzyko i zwykle skłaniają do bardziej agresywnego leczenia⁹. 

Szew szyjkowy lub pessar ginekologiczny

Szew szyjkowy stosowany był często przed rozpowszechnieniem się badań USG w ciąży i niestety nie każdej kobiecie był potrzebny, a jest to procedura inwazyjna. Obecnie założenie szwu okrężnego na szyjkę macicy stosuje się tylko u około 1% kobiet ciężarnych¹⁰. Zwykle zakłada się go przezpochwowo, a procedura w uproszczeniu polega na tymczasowym zaszyciu ujścia zewnętrznego szyjki macicy za pomocą nierozpuszczalnego szwu. Przyszła mama dostaje znieczulenie podpajęczynówkowe lub ogólne. Szew ściąga się po zakończeniu 36. tygodnia ciąży bądź w chwili rozpoczęcia czynności skurczowej lub odpłynięcia płynu owodniowego.

Zależnie od wskazań zakłada się szew profilaktyczny lub ratunkowy – ten drugi głównie w przypadku bezpośredniego zagrożenia porodem przedwczesnym, jakie niesie przedwczesne odpłynięcie płynu owodniowego (PROM).

Inną możliwością jest założenie pessaru kołnierzowego szyjki macicy – małego elastycznego krążka. To procedura znacznie mniej inwazyjna. Badania nad skutecznością pessaru dają jednak sprzeczne wyniki – w części analiz nie wykazano poprawy rokowania, dlatego jego stosowanie zależy od decyzji lekarza i przyjętego w danym ośrodku standardu¹¹.

Terapia progesteronem

Zamiast szwu szyjkowego lub pessaru bądź jako uzupełnienie terapii lekarz może zalecić stosowanie progesteronu. Progesteron działa m.in. przeciwzapalnie i stabilizuje strukturę szyjki, a dodatkowo zmniejsza częstość i siłę skurczów macicy. Badania pokazują, że odgrywa ważną rolę w utrzymaniu prawidłowej struktury i funkcji szyjki w ciąży¹². Zaletą terapii jest możliwość uniknięcia powikłań, takich jak podrażnienia mechaniczne czy też kolonizacja bakteriami i ryzyko zakażenia. Nie zawsze jednak jest to metoda wystarczająca i często łączy się ją z założeniem szwu lub pessaru, osiągając podwójne działanie.

FAQ:

1. Jak wygląda szyjka macicy w ciąży?

Tuż po zapłodnieniu następuje rozpulchnienie szyjki macicy, a jej ujście zamyka czop śluzowych. Podczas rozwoju ciąży szyjka twardnieje i się wydłuża, natomiast przed porodem zaczyna się stopniowo skracać i rozwierać.

2. Czy skracanie szyjki macicy jest niebezpieczne?

Nadmiernie skrócona szyjka macicy w ciąży (na długo przed porodem) jest zjawiskiem niebezpiecznym, ponieważ zwiększa ryzyko porodu przedwczesnego.

3. Krótka szyjka macicy w ciąży – jak wygląda leczenie?

Nadmiernie skrócona, rozwierająca się czy miękka szyjka macicy na zbyt wczesnym etapie ciąży zwykle wymaga interwencji. Terapia polega na hamowaniu procesu i obejmuje stosowanie progesteronu lub (i) założenie pessaru ginekologicznego bądź szwu szyjkowego.

Bibliografia:

1. Woytoń R., Ultrasonograficzna ocena unaczynienia oraz objętości szyjki macicy u kobiet ciężarnych z użyciem techniki 3D Power Doppler oraz programu VOCAL, Wrocław 2016, s. 6–18, https://ppm.umw.edu.pl/docstore/download/@UMW8dcee360b53b48968193cf7c93d7641f/Woyto%C5%84%20Robert.pdf (dostęp 11.12.2025). 

2. Arnold M. J., Predicting and Preventing Preterm Birth: Recommendations From ACOG, „American Family Physician” 2022, t. 106, nr 3, s. 338, https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2022/0900/practice-guidelines-preventing-preterm-birth.pdf (dostęp 10.12.2025).

3. Czajkowski K., Niewydolność szyjki macicy, „Ginekologia po Dyplomie” 2018, https://podyplomie.pl/ginekologia/31236,niewydolnosc-szyjki-macicy?srsltid=AfmBOopR78jyfukT9n-wsIBx1XBkvsKWyXV8LyUsDOvLXjC7tpLZS5Cx (dostęp 11.12.2025). 

4. Grobman W. A. i in., Activity Restriction Among Women With a Short Cervix, „Obstetrics & Gynecology” 2014, nr 121(6), s. 2, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4019312/pdf/nihms576910.pdf (dostęp 10.12.2025).

5. Kierzkowska M. i in., Ocena mikroflory bakteryjnej szyjki macicy u kobiet w ciąży, „Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia” 2012, t. 5, nr 1, s. 26–29, https://podyplomie.pl/ginekologia/31236,niewydolnosc-szyjki-macicy?srsltid=AfmBOopR78jyfukT9n-wsIBx1XBkvsKWyXV8LyUsDOvLXjC7tpLZS5Cx (dostęp 11.12.2025). 

6. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące stosowania progesteronu w ginekologii i położnictwie, „Ginekologia Polska” 2015, nr 3, s. 234–238, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/download/45762/32563 (dostęp 11.12.2025). 

7. Preis K. i in., Zastosowanie elastografii w ocenie szyjki macicy przed indukcją porodu, „Ginekologia Polska” 2010, nr 81, s. 757–761, https://elastografia.gumed.edu.pl/attachment/attachment/11154/101001-Gin_Pol-elastography.pdf (dostęp 11.12.2025). 

Przypisy:

1. K. Preis i in., Zastosowanie elastografii w ocenie szyjki macicy przed indukcją porodu, „Ginekologia Polska” 2010, nr 81, s. 758, https://elastografia.gumed.edu.pl/attachment/attachment/11154/101001-Gin_Pol-elastography.pdf (dostęp 11.12.2025).

2. R. Woytoń, Ultrasonograficzna ocena unaczynienia oraz objętości szyjki macicy u kobiet ciężarnych z użyciem techniki 3D Power Doppler oraz programu VOCAL, Wrocław 2016, s. 6, https://ppm.umw.edu.pl/docstore/download/@UMW8dcee360b53b48968193cf7c93d7641f/Woyto%C5%84%20Robert.pdf (dostęp 11.12.2025).

3. R. Woytoń, Ultrasonograficzna ocena unaczynienia oraz objętości szyjki macicy, s. 6–7.

4. R. Woytoń, Ultrasonograficzna ocena unaczynienia oraz objętości szyjki macicy, s. 8–9.

5. M. Kierzkowska i in., Ocena mikroflory bakteryjnej szyjki macicy u kobiet w ciąży, „Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia” 2012, t. 5, nr 1, s. 28–29, https://katalogi.bn.org.pl/discovery/fulldisplay?docid=alma9910471357605606&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP (dostęp 11.12.2025).

6. K. Czajowski, Niewydolność szyjki macicy, „Ginekologia po Dyplomie” 2018, https://podyplomie.pl/ginekologia/31236,niewydolnosc-szyjki-macicy?srsltid=AfmBOopR78jyfukT9n-wsIBx1XBkvsKWyXV8LyUsDOvLXjC7tpLZS5Cx (dostęp 11.12.2025).

7. W. A. Grobman i in., Activity Restriction Among Women With a Short Cervix, „Obstetrics & Gynecology” 2014, nr 121(6), s. 2, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4019312/pdf/nihms576910.pdf (dostęp 10.12.2025).

8. K. Czajkowski, Niewydolność szyjki macicy.

9. M. J. Arnold, Predicting and Preventing Preterm Birth: Recommendations From ACOG, „American Family Physician” 2022, t. 106, nr 3, s. 338, https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2022/0900/practice-guidelines-preventing-preterm-birth.pdf (dostęp 10.12.2025).

10. K. Czajkowski, Niewydolność szyjki macicy.

11. A. Conde-Agudelo, R. Romero, K, H. Nicolaides, Cervical pessary to prevent preterm birth in asymptomatic high-risk women: a systematic review and meta-analysis, „American Journal of Obstetrics & Gynecology” 2020, t. 223, nr 1, https://www.em-consulte.com/article/1377563/cervical-pessary-to-prevent-preterm-birth-in-asymp (dostęp 10.12.2025).

12. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące stosowania progesteronu w ginekologii i położnictwie, „Ginekologia Polska” 2015, nr 3, s. 234, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/download/45762/32563 (dostęp 11.12.2025).