KTG – co to za badanie?

KTG – co to za badanie i na czym polega?

KTG, czyli kardiotokografia, to badanie stosowane do oceny dobrostanu płodu w określonych sytuacjach podczas ciąży oraz w trakcie porodu. Służy do jednoczesnego i ciągłego monitorowania dwóch parametrów: czynności serca płodu oraz aktywności skurczowej macicy. Dzięki temu lekarz lub położna mogą ocenić dobrostan dziecka – zarówno w trakcie ciąży, jak i podczas porodu.

Badanie jest nieinwazyjne i bezpieczne. Aparat KTG rejestruje sygnały za pomocą zewnętrznych głowic przykładanych do brzucha ciężarnej, bez żadnych nakłuć ani ingerencji w środowisko wewnątrzmaciczne. Z tego względu kardiotokografia jest uznawana za metodę z wyboru w przedporodowym nadzorze płodu.

W praktyce wyróżnia się dwa główne rodzaje badania.

1. KTG niestresowe (test niestresowy) polega na monitorowaniu czynności serca płodu i skurczów macicy bez podawania jakichkolwiek leków – jest to podstawowy, najczęściej wykonywany wariant.
2. Gdy jego wynik budzi wątpliwości, sięga się po testy z obciążeniem, jak test obciążenia oksytocyną (OCT), w którym celowo wywołuje się skurcze mięśnia macicy, by sprawdzić, jak serce dziecka na nie reaguje.

Jak wygląda badanie KTG w praktyce?

Przed rozpoczęciem pomiaru personel medyczny informuje ciężarną o celu badania i jego przebiegu. Pacjentka układana jest najczęściej na lewym boku – pozycja ta zapobiega uciskowi na żyłę główną i zapewnia komfort przez cały czas trwania pomiaru. Na odsłonięty brzuch nakładana jest warstwa żelu, a następnie głowice aparatu KTG, które rejestrują zarówno czynność serca dziecka, jak i czynność skurczową macicy.

Wynik badania drukuje się w formie graficznej krzywej na papierze lub zapisuje cyfrowo – w obu przypadkach lekarz lub położna analizują go po zakończeniu rejestracji.

Jak przygotować się do badania KTG?

Na wizytę dobrze jest zabrać butelkę wody. Przed wejściem do gabinetu warto skorzystać z toalety, ponieważ badanie trwa minimum 30 minut, a przy komputerowej analizie zapisu nawet dłużej.

Wskazówka: Nie przychodź na badanie KTG na czczo. Aktywność płodu ma bezpośredni wpływ na jakość zapisu – dziecko śpiące lub spokojne może dawać wyniki, które na pierwszy rzut oka wyglądają nieprawidłowo, a wynikają jedynie z naturalnego snu płodu.

Ile trwa KTG?

Standardowe badanie KTG trwa co najmniej 30 minut. Czas ten może jednak ulec wydłużeniu w zależności od sytuacji klinicznej:

• zapis z anomaliami przedłużany jest do 60 minut – przyczyną może być m.in. naturalny sen płodu, który chwilowo wycisza akcję serca i zmniejsza liczbę akceleracji;
• komputerowa analiza zmienności krótkoterminowej (STV) wymaga zapisu trwającego 40–60 minut;
• test obciążenia oksytocyną – 30 minut od wywołania skurczów;
• test obciążenia prostaglandynami – monitoring przez 2 godziny po aplikacji leku do szyjki macicy.

KTG w ciąży – w którym tygodniu się je wykonuje?

W przypadku ciąży o prawidłowym przebiegu, u kobiet bez wcześniej stwierdzanych nieprawidłowości, badanie KTG wykonuje się rutynowo po przyjęciu rodzącej do szpitala lub na blok porodowy – jako element nadzoru nad przebiegiem porodu. Inaczej wygląda sytuacja w ciążach o podwyższonym ryzyku.

Przy rozpoznaniu ograniczenia wzrastania płodu (FGR) pierwszego stopnia, zapis KTG powinien być wykonywany raz w tygodniu. Przy bardziej zaawansowanych stopniach FGR nadzór wdraża się wcześniej i z większą częstotliwością – od badań codziennych po zapis ciągły.

Komputerowa analiza zapisu oparta na kryteriach Dawesa/Redmana ma natomiast zastosowanie dla ciąż między 26. a 42. tygodniem, u których nie stwierdza się regularnej czynności skurczowej macicy.

Kiedy KTG jest wskazane poza standardowym schematem?

Badanie KTG jest szczególnie istotne w ciążach wysokiego ryzyka, gdzie służy wczesnemu wykryciu zagrożenia i ocenie dobrostanu dziecka. Oprócz rutynowego monitorowania podczas porodu, zleca się je również w wielu innych sytuacjach szczególnych. Zapis jest niezwłocznie wdrażany między innymi wtedy, gdy:

• ciężarna ma nadciśnienie tętnicze na poziomie 160/100 mmHg lub wyższym;
• temperatura ciała przekracza 38°C;
• pojawia się świeże krwawienie z dróg rodnych;
• zachodzi podejrzenie infekcji;
• doszło do oddania przez płód smółki (zielone wody płodowe);
• poród wymaga stymulacji oksytocyną.

Badanie wykonuje się ponadto w przypadku ciąży wysokiego ryzyka, przy zmniejszonych lub ledwo wyczuwalnych ruchach płodu (brak ruchów lub ich wyraźne osłabienie to sygnał do niezwłocznego wykonania KTG), przy nadciśnieniu ciążowym, cukrzycy ciążowej, przedwczesnym pęknięciu błon płodowych, a także po epizodach krwawienia lub bólu.

Tętno płodu i normy KTG – co oznaczają poszczególne parametry?

Prawidłowa podstawowa czynność serca płodu powinna mieścić się w przedziale od 110 do 150 uderzeń na minutę. Poniższa tabela zestawia najważniejsze parametry prawidłowego zapisu KTG.

Parametr	Norma (klasyczna)
Tętno podstawowe	110–150 ud./min
Akceleracje	≥15 ud./min przez ≥10–15 s
Deceleracje	Brak >20 ud./min
Zmienność krótkoterminowa (STV)	Powyżej 3 ms

Jak czytać zapis KTG?

Zapis KTG to graficzne lub cyfrowe przedstawienie jednocześnie dwóch krzywych – akcji serca dziecka i czynności skurczowej macicy. Prawidłowy zapis KTG charakteryzuje się obecnością epizodów wysokiej zmienności tętna oraz brakiem rytmu sinusoidalnego. Przy analizie zwraca się uwagę na kilka elementów.

Zmienność akcji serca to z klinicznego punktu widzenia jeden z najważniejszych ocenianych wskaźników. Tętno dziecka nie powinno być jednostajne – powinno nieustannie podlegać drobnym wahaniom wynikającym z pracy nerwu błędnego, baroreceptorów i chemoreceptorów.

Akceleracje i deceleracje

Akceleracje to chwilowe przyspieszenia akcji serca płodu o co najmniej 15 uderzeń na minutę, trwające minimum 15 sekund. Ich obecność w zapisie świadczy o dobrym stanie dziecka i jego prawidłowym dotlenieniu – prawidłowy zapis KTG powinien zawierać co najmniej 3 takie epizody.

Deceleracje to przejściowe spadki czynności serca płodu poniżej poziomu podstawowego. Samo ich pojawienie się nie przesądza o nieprawidłowym stanie dziecka. Podczas interpretacji lekarz lub położna oceniają między innymi ich kształt, głębokość, czas trwania, częstotliwość, związek ze skurczami macicy oraz pozostałe parametry zapisu.

Wyróżnia się deceleracje wczesne, zmienne i późne. Deceleracje wczesne są zwykle zsynchronizowane ze skurczami i często stanowią fizjologiczną reakcję występującą podczas porodu. Znaczenie deceleracji zmiennych zależy między innymi od ich czasu trwania, powtarzalności i sposobu powrotu tętna do wartości podstawowej. Deceleracje późne pojawiają się z opóźnieniem względem skurczu i wymagają uważnej oceny, szczególnie gdy się powtarzają lub towarzyszy im zmniejszona zmienność rytmu serca płodu.

Żadnego z tych elementów nie należy interpretować oddzielnie. Zapis KTG ocenia się całościowo, z uwzględnieniem etapu porodu oraz stanu kobiety i dziecka.

KTG a skurcze macicy

Skurcze macicy są najczęstszą przyczyną przejściowego ograniczenia krążenia między macicą a łożyskiem. Tokografia – element badania KTG odpowiadający za rejestrację skurczów mięśnia macicy – pozwala jednocześnie ocenić, jak na takie chwilowe osłabienie wymiany tlenowej reaguje serce płodu.

Skurcze na KTG obserwowane przez specjalistów pozwalają wyróżnić kilka wzorców deceleracji. Gdy pojawia się podejrzenie niedotlenienia płodu lub wynik testu niestresowego budzi wątpliwości, lekarze mogą celowo wywołać skurcze, aby ocenić celu obciążenie serca płodu i rezerwy wydolnościowe łożyska.

Służą do tego dwie metody:

• test obciążenia oksytocyną – skurcze wywołuje się przez dożylne podanie kroplówki z oksytocyną, a zapis monitoruje przez 30 minut;
• test obciążenia prostaglandynami – lek podawany jest bezpośrednio do szyjki macicy, a rejestracja trwa 2 godziny.

Warto pamiętać, że obecność regularnej czynności skurczowej macicy (innej niż fizjologiczne skurcze Braxtona-Hicksa) wyklucza stosowanie standardowej komputerowej analizy zapisu opartej na kryteriach Dawesa/Redmana.

Czy podczas KTG można używać telefonu?

W większości placówek używanie telefonu podczas badania jest dopuszczalne i stanowi dla pacjentek sposób na spędzenie czasu w trakcie przynajmniej 30-minutowego pomiaru. Personel medyczny może jednak poprosić o odłożenie urządzenia, jeśli zajdzie podejrzenie zakłóceń sygnału lub gdy zależy mu na tym, aby ciężarna skupiła się na liczeniu ruchów płodu.

Przed rozpoczęciem badania warto zapytać położną, jakie obowiązują zasady w danej placówce.

Kiedy zaczyna bić serce płodu?

Czynność serca płodu można po raz pierwszy usłyszeć podczas badania ultrasonograficznego najwcześniej w 5. tygodniu ciąży.  Od tego momentu akcja serca dziecka jest osłuchiwana podczas każdej wizyty kontrolnej, a jej prawidłowa częstotliwość powinna wynosić od 110 do 160 uderzeń na minutę (na bardzo wczesnym etapie ciąży te wartości są zwykle jeszcze wyższe).

Warto zaznaczyć, że serce zaczyna faktycznie bić wcześniej (embriologicznie około 5.–6. tygodnia), jednak regularny nadzór kardiologiczny nad płodem w trzecim trymestrze ciąży to dopiero domena monitorowania KTG.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

1. Czy badanie KTG jest bezpieczne dla dziecka?

Tak. Kardiotokografia jest badaniem nieinwazyjnym i bezpiecznym – zarówno dla matki, jak i dla płodu. Nie emituje promieniowania jonizującego, a głowice przykładane do brzucha ciężarnej rejestrują sygnały zewnętrznie.

2. Czy KTG boli?

Nie. Badanie jest całkowicie bezbolesne. Jedyne odczucie to obecność głowic na brzuchu i żelu, który może być nieco chłodny.

3. Czy KTG zastępuje badanie ultrasonograficzne?

Nie. Obie metody dostarczają innych informacji. USG ocenia anatomię, wzrastanie i przepływy naczyniowe, natomiast KTG monitoruje na bieżąco czynność serca płodu i czynność skurczową macicy. W trzecim trymestrze ciąży oba badania często się uzupełniają.

4. Co oznacza nieprawidłowy wynik KTG?

Wynik KTG oceniany jako nieprawidłowy nie jest od razu równoznaczny z poważnym zagrożeniem – ostateczna interpretacja należy zawsze do lekarza. Każda nieprawidłowość wymaga jednak dalszego postępowania diagnostycznego lub ewentualnej interwencji. Przy skrajnie niskim STV oraz obecności deceleracji późnych może to oznaczać wskazanie do pilnego rozwiązania ciąży.

5. Czy KTG wykonuje się tylko podczas porodu?

Nie. W ciążach powikłanych, np. przy ograniczeniu wzrastania płodu, monitorowanie czynności serca płodu za pomocą KTG wdraża się już w trakcie ciąży – niekiedy od 26. tygodnia. Podczas samego porodu ciągła rejestracja zapisu jest standardem przy każdym podwyższonym ryzyku.

6. Ile razy można wykonać KTG w ciąży?

Badanie można wykonywać wielokrotnie – nie ma limitów bezpieczeństwa. Częstotliwość zależy od wskazań klinicznych i od przebiegu ciąży. Odpowiednie postępowanie ustala lekarz prowadzący.

7. Jakie KTG powinno niepokoić?

Niepokojący zapis KTG to taki, w którym stwierdza się oscylację milczącą – czyli całkowity brak zmienności tętna płodu – zwłaszcza w połączeniu z deceleracjami późnymi. Alarm powinno wzbudzić również skrajnie niskie STV (poniżej 3,0 ms) w analizie komputerowej, brak akceleracji przez cały czas trwania badania, tętno podstawowe poniżej 110 lub powyżej 160 uderzeń na minutę, a także deceleracje pojawiające się po ponad połowie skurczów macicy. Każdy z tych sygnałów wymaga oceny lekarskiej i podjęcia decyzji o dalszym postępowaniu.

8. Ile wynoszą skurcze porodowe na KTG?

Na zapisie tokograficznym skurcze porodowe widoczne są jako regularne wzrosty ciśnienia na kanale rejestrującym czynność skurczową macicy. Ich częstotliwość w aktywnej fazie porodu wynosi zazwyczaj 3–5 skurczów na 10 minut, a każdy trwa od 45 do 90 sekund. W odróżnieniu od nieregularnych skurczów Braxtona-Hicksa, skurcze porodowe narastają stopniowo i mają regularny rytm. Ważniejsze od samej ich liczby jest to, jak na każdy skurcz reaguje serce dziecka – właśnie tę zależność obserwuje się w zapisie KTG podczas porodu.

9. Ile powinno wynosić tętno dziecka na KTG?

Prawidłowe tętno płodu na KTG mieści się w przedziale 110–150 uderzeń na minutę w klasycznej ocenie klinicznej. W komputerowej analizie opartej na kryteriach Dawesa/Redmana przyjmuje się nieco szerszy zakres: 116–160 uderzeń na minutę. Wartości poniżej 110 (bradykardia płodowa) lub trwale powyżej 160 (tachykardia płodowa) traktowane są jako odchylenie od normy i wymagają wyjaśnienia.

10. Ile kosztuje KTG prywatnie?

Ceny prywatnego badania KTG różnią się w zależności od placówki i miasta. Orientacyjnie koszt pojedynczego zapisu wynosi od około 50 do 150 zł. Komputerowa analiza zapisu z oceną STV bywa wyceniana wyżej niż standardowy zapis oceniany wzrokowo. W ramach NFZ badanie jest bezpłatne dla pacjentek z ubezpieczeniem, zarówno podczas hospitalizacji, jak i w przypadkach uzasadnionych wskazaniami klinicznymi w poradni ginekologiczno-położniczej. Aktualne ceny najlepiej sprawdzić bezpośrednio w wybranej placówce.

Bibliografia:

1. Jakubiec-Wiśniewska, K., Piskorz, T., Witkowski, R., Huras, H. i Rytlewski, K. (b.d.). Czy komputerowa analiza zapisu KTG rozwiązuje problemy? Klinika Położnictwa i Perinatologii CM UJ w Krakowie. https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/b5bd23fb-94ab-4f9e-b0f2-487c66e64609/content [dostęp: 28.05.2026]

2. Kwiatkowski, S., Torbe, A., Borowski, D., Breborowicz, G., Czajkowski, K., Huras, H., Kajdy, A., Kalinka, J., Kosińska-Kaczyńska, K., Leszczyńska-Gorzelak, B., Rokita, W., Ropacka-Lesiak, M., Sieroszewski, P., Wielgoś, M. i Zimmer, M. (2020). Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie diagnostyki i postępowania w ciążach powikłanych ograniczeniem wzrastania płodu. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 5(3), 119–130. [dostęp: 28.05.2026]

3. Pieczykolan, A. i Sadowska, M. (2015). Monitorowanie dobrostanu płodu – zadania położnej. European Journal of Medical Technologies, 3(8), 24–28. [dostęp: 28.05.2026]