Endometrioza a ciąża – czy choroba wyklucza dziecko lub stwarza ryzyko dla dziecka i matki?

Endometrioza a ciąża – co musisz wiedzieć? Najważniejsze fakty w pigułce

Czym jest endometrioza?  Endometrioza to choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy rośnie poza jamą macicy, najczęściej w obrębie jamy brzusznej. Wyróżnia się trzy jej postacie: endometriozę otrzewnową (powierzchowne ogniska), jajnikową (torbiele endometrialne) i głęboką. Stopień zaawansowania choroby ustala się w zależności od lokalizacji i rozległości zmian. Jakie są objawy endometriozy? Najczęstsze objawy endometriozy to: – przewlekły ból brzucha,  – bolesne miesiączki,  – obfite krwawienia,  – ból podczas stosunku,  – bolesne oddawanie moczu, – bolesne wypróżnienia, – wzdęcia,  – zmęczenie, – trudności z zajściem w ciążę.  Objawy często mają charakter cykliczny – nasilają się w okolicach miesiączki. U części kobiet choroba przebiega bezobjawowo. Czy endometrioza powoduje niepłodność?  Wiele kobiet z endometriozą zachodzi w ciążę i rodzi zdrowe dzieci, choć droga do tego bywa dłuższa i trudniejsza. Endometrioza może jednak istotnie obniżać płodność – cierpi na nią nawet co druga niepłodna kobieta2. Przyczynami problemów z zajściem w ciążę są m.in. zrosty, stan zapalny w miednicy, zaburzenia owulacji i niższa jakość komórek jajowych.  Szanse na naturalne poczęcie są znacznie wyższe przy łagodnej endometriozie, natomiast w zaawansowanych stadiach częściej konieczne jest wspomaganie rozrodu. Czy ciąża przy endometriozie jest ciążą wysokiego ryzyka? Przy endometriozie ciąża jest traktowana jako ciąża podwyższonego ryzyka – w zależności od stopnia zaawansowania i lokalizacji choroba może zwiększać ryzyko niektórych powikłań położniczych3.  Czy ciężarna z endometriozą wymaga dodatkowej opieki? Ciężarnym z endometriozą zaleca się częstsze wizyty u ginekologa i ściślejszy nadzór nad przebiegiem ciąży. Leczenie hormonalne endometriozy przerywa się na czas ciąży, a ewentualne dolegliwości bólowe łagodzi innymi metodami. W ciąży objawy endometriozą zwykle się wyciszają.

Czy przy endometriozie można zajść w ciążę?

Endometrioza może utrudniać zajście w ciążę, ale zwykle nie przekreśla szans na dziecko. Choroba istotnie obniża miesięczne prawdopodobieństwo poczęcia dziecka – do około 2–10%, u zdrowych par wynosi ono 15–20%⁴. Dla wielu kobiet naturalna ciąża jest jednak osiągalna, zwłaszcza przy łagodniejszych postaciach choroby. 

W łagodnych stopniach zaawansowania (wg klasyfikacji rASRM) szanse na samoistne zajście w ciążę zwiększa laparoskopowe usunięcie ognisk endometriozy. Po zabiegu lekarz może ocenić indywidualne szanse na poczęcie za pomocą specjalnego wskaźnika (tzw. indeksu płodności EFI), który uwzględnia m.in. wiek, czas trwania niepłodności i stan narządów rodnych po operacji. U kobiet z najlepszymi wynikami prawdopodobieństwo zajścia w ciążę w ciągu trzech lat sięga nawet 69%⁵.

Endometrioza zaawansowana

W zaawansowanej endometriozie (III–IV stopień) mogą występować zrosty, niedrożność jajowodów czy zniekształcenia anatomiczne miednicy, które mogą mechanicznie uniemożliwiać zapłodnienie komórki jajowej lub prawidłowe zagnieżdżenie się zarodka. Problemem jest też przewlekły stan zapalny i stres oksydacyjny oraz związane z nimi zaburzenia dojrzewania oocytów i zdolność endometrium do przyjęcia zarodka⁶. Nie oznacza to jednak, że ciąża jest niemożliwa. Jeśli kobieta skończyła 35 lat i inne metody nie przyniosły skutków, rekomenduje się procedury zapłodnienia pozaustrojowego⁷.

Torbiel endometrialna a ciąża

Torbiel endometrialna (endometrioma) to pęcherz wypełniony zhemolizowaną (zalegającą) krwią, który w przebiegu endometriozy często tworzy się w jajniku. Jej obecność może zmniejszać liczbę komórek jajowych, którymi dysponuje kobieta (tzw. rezerwę jajnikową). 

Operacyjne usunięcie torbieli nie zwiększa jednak szans na ciążę w procedurach zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro) – może wręcz tę rezerwę dodatkowo obniżyć. Dlatego decyzja o operacji powinna uwzględniać wiek pacjentki, liczbę pozostałych komórek jajowych i nasilenie dolegliwości bólowych. Przed zabiegiem, szczególnie przy torbielach obustronnych, lekarz zwykle proponuje pobranie i zamrożenie komórek jajowych⁸. 

Jeśli torbiel wymaga interwencji, można także rozważyć skleroterapię torbieli etanolem. To mniej inwazyjny zabieg, podczas którego lekarz nakłuwa torbiel, odciąga jej zawartość i podaje do jej wnętrza alkohol etylowy, który ma zniszczyć wyściółkę torbieli.

Endometrioza a zajście w ciążę – jak zwiększyć szanse na dziecko?

Przede wszystkim – nie zwlekać z diagnostyką i wspólnie z lekarzem ustalić plan działania dopasowany do sytuacji. W zależności od stopnia zaawansowania choroby, wieku i rezerwy jajnikowej do rozważenia jest kilka metod:

• Leczenie chirurgiczne. Laparoskopowe usunięcie ognisk endometriozy w łagodnym stopniu może poprawić szanse na naturalne poczęcie. Priorytetem podczas każdej takiej operacji jest zachowanie jak największej ilości zdrowej tkanki jajnika.
• Stymulacja owulacji z inseminacją (IUI). U kobiet z łagodną endometriozą, dobrą rezerwą jajnikową i drożnymi jajowodami lekarz może zaproponować podanie leków pobudzających owulację, a następnie wprowadzenie nasienia do macicy. Metoda ta zwiększa szanse na poczęcie, ale najlepsze rezultaty daje w trzech pierwszych cyklach leczenia – potem jej skuteczność wyraźnie spada⁹.
• Zapłodnienie pozaustrojowe (in vitro – IVF). Gdy endometrioza jest zaawansowana, a dotychczasowe leczenie nieskuteczne oraz po 35. roku życia zazwyczaj rekomenduje się IVF¹⁰. Najnowsze badania sugerują, że w takiej sytuacji większe szanse na dziecko daje zamrożenie zarodków i przeniesienie ich do macicy w kolejnym cyklu – w spokojniejszych warunkach hormonalnych, zamiast od razu po stymulacji hormonalnej¹¹.

Warto wiedzieć:

Od 1 lipca 2025 r. w Polsce obowiązuje program Kompleksowej Opieki nad Pacjentką z Endometriozą (KOS-Endometrioza), który zapewnia bezpłatny dostęp do diagnostyki i refundację leczenia, w tym operacji, fizjoterapii, wsparcia psychologicznego i konsultacji dietetycznych. Program jest realizowany w wyspecjalizowanych centrach leczenia endometriozy w ramach NFZ, a skierowanie do niego może wystawić ginekolog lub lekarz POZ. 

Zaszłam w ciążę przy endometriozie – co dalej?

Pozytywny test ciążowy to wspaniała wiadomość, a niepokój czy lęk są naturalne, zdrowe kobiety również je odczuwają. W ciągu ostatnich lat medycyna poczyniła ogromne postępy i lekarze wiedzą dziś znacznie więcej o prowadzeniu ciąży z endometriozą niż jeszcze dekadę temu. Teraz najważniejsze to zadbać o siebie i rozwijające się dziecko. Co robić? Jak najszybciej umów się na wizytę. Od razu poinformuj ginekologa prowadzącego ciążę o rozpoznaniu endometriozy. Jeśli dotąd byłaś pod opieką specjalisty leczącego endometriozę, warto go poinformować o ciąży i ustalić, czy i kiedy potrzebne będą dalsze konsultacje. Przygotuj się na możliwość częstszych kontroli. Ciąża przy endometriozie jest traktowana jako ciąża podwyższonego ryzyka. W praktyce często oznacza to więcej wizyt u ginekologa i dodatkowe badania USG, ale nie świadczy o tym, że coś złego musi się wydarzyć. Lekarz po prostu jeszcze uważniej monitoruje przebieg ciąży. Nie bagatelizuj żadnych dolegliwości. Zmęczenie, poranne nudności czy lekkie bóle podbrzusza to typowe ciążowe dolegliwości. Natomiast nagłe osłabienie, silny ból brzucha, krwawienie w ciąży czy uporczywe wymioty uniemożliwiające jedzenie i picie wymagają pilnej konsultacji. Zadbaj o siebie. Dla rozwoju dziecka ogromne znaczenie ma dieta, a dostosowana do samopoczucia aktywność fizyczna poprawia samopoczucie i pomaga przygotować ciało do porodu. Ze stresem i niepokojem nie musisz radzić sobie sama – rozmawiaj z bliskimi, rozważ wsparcie psychologiczne.

Jak przebiega ciąża przy endometriozie?

Wiele kobiet z endometriozą odczuwa w ciąży poprawę samopoczucia, ponieważ zmiany hormonalne hamują aktywność ognisk endometriozy i zmniejszają dolegliwości bólowe. Wysoki progesteron powstrzymuje rozrastanie się tkanki endometrialnej i ogranicza stan zapalny. U większości kobiet objawy endometriozy stają się znacznie mniej dokuczliwe, a u części ustępują niemal całkowicie. Nie oznacza to jednak, że endometrioza „znika”. Po porodzie i zakończeniu karmienia piersią dolegliwości zwykle wracają¹². 

Przebieg ciąży jest natomiast indywidualny – zależy od lokalizacji i rozległości zmian, współwystępowania adenomiozy (obecności tkanki endometrialnej w mięśniu macicy) i ogólnego stanu zdrowia kobiety. Większość ciężarnych z endometriozą przechodzi ciążę bez poważnych komplikacji, ale statystycznie wyższe ryzyko niektórych powikłań położniczych wymusza większą uważność.

Jakie jest ryzyko powikłań ciąży przy endometriozie?

Endometrioza zwiększa prawdopodobieństwo komplikacji, lecz nie przesądza o ich wystąpieniu. Duże badania – obejmujące setki tysięcy ciąż – sugerują podwyższone ryzyko takich powikłań jak:

• Poród przedwczesny – czyli przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży. Według badań ryzyko przedwczesnego zakończenia ciąży u kobiet z endometriozą wynosi około 11%, a u kobiet zdrowych około 8%¹³. Różnica jest realna, ale nieduża – zdecydowana większość kobiet z endometriozą rodzi o czasie.
• Łożysko przodujące (placenta praevia) – to stan, w którym łożysko częściowo lub całkowicie przykrywa ujście szyjki macicy, co może powodować krwawienie i wymuszać cesarskie cięcie. Ryzyko u kobiet chorych rośnie nawet kilkukrotnie, szczególnie przy endometriozie głębokiej z zajęciem przegrody odbytniczo-pochwowej¹⁴.
• Stan przedrzucawkowy (preeklampsja) i nadciśnienie ciążowe – preeklampsja to poważne powikłanie objawiające się podwyższonym ciśnieniem tętniczym i obecnością białka w moczu, które nieleczone zagraża zdrowiu matki i dziecka.
• Cięcie cesarskie – u kobiet z endometriozą wykonywane częściej, ale głównie planowo.

„Zwiększone ryzyko” to pojęcie statystyczne – nie oznacza, że którekolwiek z tych powikłań musi wystąpić. Dokładniejsze monitorowanie ciąży przy endometriozie pozwala wcześnie rozpoznać ewentualne komplikacje i spokojnie na nie zareagować.

Jak endometrioza wpływa na rozwój zarodka i płodu?

Endometrioza nie zwiększa ryzyka wad genetycznych dziecka – pod tym względem chore mają takie same szanse na urodzenie zdrowego dziecka jak kobiety zdrowe¹⁵. Niektóre badania wskazują na nieznacznie wyższe ryzyko niskiej masy urodzeniowej malucha w stosunku do wieku ciążowego, jednak większość dzieci matek z endometriozą rodzi się zdrowa i z prawidłową masą¹⁶.

Jak endometrioza wpływa na poród i połóg?

Samo rozpoznanie nie wyklucza porodu naturalnego, a o sposobie rozwiązania decydują wskazania położnicze. W praktyce jednak cięcie cesarskie u kobiet z endometriozą wykonuje się stosunkowo często – według badań nawet 2,5 razy częściej niż u kobiet zdrowych¹⁷. Przyczyną tego są głównie zrosty w miednicy, które mogą utrudniać naturalny przebieg porodu, oraz łożysko przodujące. W wielu przypadkach jest to cesarskie cięcie planowane, nie nagłe.

Po porodzie łagodzące chorobę działanie hormonów ciążowych stopniowo ustępuje. Dolegliwości bólowe mogą powrócić, zwłaszcza po zakończeniu karmienia piersią, dlatego już w połogu warto zaplanować z lekarzem dalsze leczenie endometriozy.

Podsumowanie

Endometrioza utrudnia drogę do rodzicielstwa, ale jej nie zamyka. Wiele kobiet z tym rozpoznaniem zachodzi w ciążę i rodzi zdrowe dzieci, samodzielnie lub z pomocą medycyny rozrodu. Zasadnicze znaczenie ma wczesna diagnoza, indywidualny plan leczenia i ścisła współpraca z doświadczonym specjalistą zarówno przed ciążą, jak i w jej trakcie. Ciąża z endometriozą wymaga większej czujności, ale przy odpowiedniej opiece rokowania są dobre.

FAQ:

1. Czy przy endometriozie można mieć dzieci? 

Tak. Endometrioza obniża płodność – 30–50% chorych ma trudności z zajściem w ciążę, ale nie oznacza bezpłodności. Wiele kobiet zachodzi w ciążę naturalnie, a przy zaawansowanej chorobie lekarze proponują zastosowanie technik wspomaganego rozrodu (inseminację domaciczną, in vitro).

2. Czy można pomylić endometriozę z ciążą? 

Niektóre objawy endometriozy, takie jak brak miesiączki, ból podbrzusza czy nudności, przypominają objawy wczesnej ciąży. W razie wątpliwości warto zrobić test ciążowy i umówić wizytę u ginekologa.

3. Czy endometrioza wpływa na utrzymanie ciąży? 

Nowe badania wskazują na umiarkowanie zwiększone ryzyko poronienia u kobiet z endometriozą. Regularna opieka prenatalna pozwala jednak wcześnie wykryć ewentualne zagrożenia.

4. Czy endometrioza znika w ciąży? 

Nie – choroba nie ustępuje, ale jej objawy często łagodnieją dzięki wysokiemu poziomowi progesteronu. Po porodzie i zakończeniu karmienia piersią dolegliwości zwykle wracają.

5. Czy przerost endometrium jest groźny? 

Przerost endometrium to nadmierne pogrubienie błony śluzowej macicy, które może objawiać się nieprawidłowymi krwawieniami. Sam w sobie nie jest nowotworem, ale nieleczony – zwłaszcza tzw. przerost atypowy – może zwiększać ryzyko rozwoju raka endometrium. Wymaga diagnostyki i kontroli ginekologicznej. To schorzenie odrębne od endometriozy, choć nazwy bywają mylone.

Bibliografia:

1. Boucher A. i in., Implantation Failure in Endometriosis Patients: Etiopathogenesis, „Journal of Clinical Medicine” 2022, nr 11(18), https://www.mdpi.com/2077-0383/11/18/5366 (dostęp 10.04.2026).

2. Han Y. i in., Pregnancy outcomes in freeze-all versus fresh embryo transfer cycles of women with adenomyosis and endometriosis: a systemic review and meta-analysis, „Frontiers in Endocrinology” 2025, t. 16, https://www.frontiersin.org/journals/endocrinology/articles/10.3389/fendo.2025.1507252/full (dostęp 10.04.2026).

3. Hsu J., Ding D., Association between endometriosis and pregnancy complications: A nationwide retrospective analysis (2000–2021), „European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology” 2025, t. 314, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301211525009807 (dostęp 10.04.2026).

4. Kędzia M. i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą, „Ginekologia i Perinatologia Praktyczna” 2024, t. 92, nr 2, s. 89–123, https://pokonacendometrioze.pl/wp-content/uploads/2024/08/101846-439375-1-SM.pdf (dostęp 10.04.2026).

5. Nagase Y. i in., Association between Endometriosis and Delivery Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis, „Biomedicines” 2022, nr 10(2), https://www.mdpi.com/2227-9059/10/2/478 (dostęp 10.04.2026).

6. Ortega-Gutiérrez M., Muñoz-Gamez A., de la Sierra Girón-Prieto M., Primary Care Approach to Endometriosis: Diagnostic Challenges and Management Strategies—A Narrative Review, „Journal of Clinical Medicine” 2025, nr 14(13), https://www.mdpi.com/2077-0383/14/13/4757 (dostęp 10.04.2026).

7. Ozkan H. D., The Effect of Ovarian Endometriosis on Pregnancy Outcomes in Spontaneous Pregnancies, „Journal of Clinical Medicine” 2025, nr 14(10), https://www.mdpi.com/2077-0383/14/10/3468 (dostęp 10.04.2026).

8. Vendittelli F. i in., Endometriosis and risk of adverse pregnancy outcomes: a retrospective multicenter cohort study, „Fertility and Sterility” 2025, nr 123(1), https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39089610/ (dostęp 10.04.2026).

9. Wei Y. i in., Association between endometriosis and adverse reproductive and perinatal outcomes in women undergoing assisted reproductive technology: a systematic review and meta-analysis, „Frontiers in Medicine” 2026, nr 13, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12891222/ (dostęp 10.04.2026). 

Przypisy:

1. M. Kędzia i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą, „Ginekologia i Perinatologia Praktyczna” 2024, t. 92, nr 2, s. 92, https://pokonacendometrioze.pl/wp-content/uploads/2024/08/101846-439375-1-SM.pdf (dostęp 10.04.2026).

2. M. Ortega-Gutiérrez, A. Muñoz-Gámez, M. de la Sierra Girón-Prieto, Primary Care Approach to Endometriosis: Diagnostic Challenges and Management Strategies—A Narrative Review, „Journal of Clinical Medicine” 2025, nr 14(13), https://www.mdpi.com/2077-0383/14/13/4757 (dostęp 10.04.2026).

3. H. D. Ozkan, The Effect of Ovarian Endometriosis on Pregnancy Outcomes in Spontaneous Pregnancies, „Journal of Clinical Medicine” 2025, nr 14(10), https://www.mdpi.com/2077-0383/14/10/3468 (dostęp 10.04.2026).

4. A. Boucher i in., Implantation Failure in Endometriosis Patients: Etiopathogenesis, „Journal of Clinical Medicine” 2022, nr 11(18), https://www.mdpi.com/2077-0383/11/18/5366 (dostęp 10.04.2026).

5. M. Kędzia i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, s. 110.

6. A. Boucher i in., Implantation Failure in Endometriosis Patients: Etiopathogenesis.

7. M. Kędzia i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, s. 92.

8. M. Kędzia i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, s. 110.

9. M. Kędzia i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, s. 111.

10. M. Kędzia i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, s. 92.

11. Y. Han i in., Pregnancy outcomes in freeze-all versus fresh embryo transfer cycles of women with adenomyosis and endometriosis: a systemic review and meta-analysis, „Frontiers in Endocrinology” 2025, t. 16, https://www.frontiersin.org/journals/endocrinology/articles/10.3389/fendo.2025.1507252/full (dostęp 10.04.2026).

12. M. Ortega-Gutiérrez, A. Muñoz-Gamez, M. de la Sierra Girón-Prieto, Primary Care Approach to Endometriosis.

13. F. Vendittelli i in., Endometriosis and risk of adverse pregnancy outcomes: a retrospective multicenter cohort study, „Fertility and Sterility” 2025, nr 123(1), https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39089610/ (dostęp 10.04.2026).

14. Y. Wei i in., Association between endometriosis and adverse reproductive and perinatal outcomes in women undergoing assisted reproductive technology: a systematic review and meta-analysis, „Frontiers in Medicine” 2026, nr 13, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12891222/ (dostęp 10.04.2026).

15. A. Boucher i in., Implantation Failure in Endometriosis Patients: Etiopathogenesis.

16. F. Vendittelli i in., Endometriosis and risk of adverse pregnancy outcomes: a retrospective multicenter cohort study.

17. Y. Nagase i in., Association between Endometriosis and Delivery Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis, „Biomedicines” 2022, nr 10(2), https://www.mdpi.com/2227-9059/10/2/478 (dostęp 10.04.2026).