Polscy Hematolodzy o komórkach macierzystych

Acta Haematologica Polonica 2005, 36, Nr 4 str. 389-398

W pracy ogłoszonej przez i prof. dr hab med. Tadeusza Robaka i  dr Annę Korycką z Katedry i Kliniki Hematologii UM w Łodzi "Komórki macierzyste krwi pępowinowej o nadzieje i rzeczywistość" autorzy przedstawiają podsumowanie wyników prac naukowych związanych z komórkami macierzystymi krwi pępowinowej.

Streszczenie: W poglądowym artykule autorzy omawiają właściwości komórek macierzystych krwi pępowinowej, zwracając uwagę na ich duże zdolności zarówno do namnażania w organizmie biorcy jak i przekształcania się w komórki innych tkanek. Ta ostatnia właściwość stwarza możliwość zastosowania komórek macierzystych krwi pępowinowej do naprawy uszkodzonych tkanek mięśniowych (zawał mięśnia sercowego) i nerwowych. W artykule podsumowane są wyniki leczenia krwią pępowinową chorób nowotworowych układu krwiotwórczego oraz niektórych dziedzicznych zaburzeń metabolizmu. Przedstawiono wyniki badań nad namnażaniem in vitro komórek macierzystych krwi pępowinowej. Omówiona jest dotychczasowa działalność publicznych i komercyjnych banków krwi pępowinowej.

W artykule, powołując się na liczne publikacje, omówiono szerzej kilka istotnych zagadnień:

1. Łatwości pozyskania komórek macierzystych krwi pępowinowej w porównaniu ze szpikiem i trudności w znalezieniu odpowiedniego dawcy szpiku. Na świecie pomimo 10 mln zarejestrowanych dawców szpiku jedynie 50% pacjentów może znaleźć dawcę zgodnego genetycznie. W przypadku krwi pępowinowej i przeszczepów autologicznych ten problem nie istnieje. Dawstwo szpiku związane jest również z relatywnie wyższymi kosztami.
2. Ilości komórek macierzystych niezbędnych do przeszczepu. Standardowe pobranie krwi pępowinowej wystarcza dla dziecka o wadze ok. 40kg. Jednak autorzy wskazują na możliwość łączenia kilku porcji krwi pępowinowej, łączenia porcji krwi pępowinowej i szpiku oraz o technologiach namnażania komórek macierzystych krwi pępowinowej in vitro. W wyniku takiej hodowli można uzyskać 4,5-5,4 krotny wzrost liczby komórek jednojądrowych. Autorzy zauważają również, że choć wyniki dotychczas wykonanych badań są obiecujące, jest to nadal kwestia przyszłości. (Komentarz: na świecie wykonuje się już przeszczepy z namnożonych komórek macierzystych krwi pępowinowej.)
3. Wykorzystania komórek macierzystych krwi pępowinowej.

"Przeszczepy z komórek macierzystych krwi pępowinowej są obecnie wykorzystywane przede wszystkim w hematologii w leczeniu chorób układu krwiotwórczego takich jak ostre białaczki, przewlekła białaczka szpikowa, zespoły mielodysplastycz-ne oraz chłoniaki. W ostatnich latach nadzieje budzi obecność komórek mezenchymalnych zarówno w szpiku kostnym, jak i we krwi pępowinowej oraz ich zdolność do różnicowania do komórek wielu narządów, m.in. mięśnia sercowego i mózgu, co stwarza potencjane możliwości wykorzystania komórek macierzystych w wielu dziedzianach medycyny. Przeprowadzone dotąd badania wskazują, że u chorych ze świeżym zawałem mięśnia serca wszczepienie komórek macierzystych szpiku kostnego do naczynia w okolicy objętej zawałem powoduje zwiększenie perfuzji mięśnia sercowego oraz poprawę hemodynamiki lewej komory. Obecnie prowadzone są badania na zwierzętach nad możliwością wykorzystania komórek macierzystych krwi pępowinowej zarówno w rewasularyzacji mięśnia sercowego po świeżym zawale, jak również w leczeniu zmian niedokrwiennych, spowodowanych miażdżycą zarostową tętnic.
      Przeszczepy komórek macierzystych krwi pępowinowej wydają się szczególnie atrakcyjną strategią leczniczą w niekorzystnie rokujących chorobach układu nerwowego, dla których dotąd nie opracowano skutecznej metody leczenia. Mimo, że postęp w leczeniu chorób układu nerwowego nie jest tak szybki jak w kardiologii, zarówno doświadczenia in vitro, jak i badania przedkliniczne wykonywane na zwierzętach wskazują, że komórki macierzyste krwi pępowinowej będą mogły w przyszłości zostać wykorzystane w leczenie udaru mózgu oraz chorób związanych z degeneracją komórek nerwowych, takich jak choroba Parkinsona i choroba Alzheimera. W chorobie Krabbes´a, w której na skutek obniżenia poziomu galaktocerebrozydazy dochodzi do demielinizacji zarówno w ośrodkowym układzie nerwowym, jak i w nerwach obwodowych, chociaż nie uzyskano całkowitego wyleczenia, nastąpiło zmniejszenie objawów choroby. Próby stosowania komórek macierzystych krwi pępowinowej podjęto także w chorobach metabolicznych, m.in. w zespole Hurlers´a, będącym ciężką postacią mukopolisacharydozy typu I. U dzieci z tym zespołem, w wyniku przeszczepu komórek macierzystych krwi pępowinowej uzyskano trwałą poprawę i długoletnie przeżycie.
      Nadzieje wiąże się także z przeszczepami krwi pępowinowej w celu uzyskania regeneracji komórek wątroby i trzustki, a także tkanki mięśniowej, chrzestnej i kostnej a nawet zębów. Mimo, że przeszczepianie komórek macierzystych krwi pępowinowej budzi olbrzymie nadzieje, podobnie jak w przypadku przeszczepów komórek macierzystych szpiku od dawców niespokrewnionycn może być obarczone ryzykiem wystąpienia infekcji zarówno bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych. Ponadto, u 12-mięsięcznego dziecka leczonego z powodu histiocytozy Langerhansa opisano przypadek wystąpienia ostrej białaczki szpikowej, jako powikłanie po przeszczepieniu krwi pępowinowej od dawcy spokrewnionego."