Nanog, białko wiecznej młodości

Embrionalne komórki macierzyste mogą zmienić się w dowolną inną komórkę organizmu. Dlatego budzą tak wielkie nadzieje. Naukowcy uważają, że z pomocą komórek macierzystych można będzie kiedyś naprawiać wszelkie usterki organizmu ludzkiego, leczyć najcięższe choroby - cukrzycę, alzheimera i parkinsona. Tylko skąd te cudowne komórki brać? Dotychczas ich źródłem były przede wszystkim zarodki ludzkie. Ale podczas pobierania komórek zarodki umierają, dlatego wielu naukowców uważa ten sposób za niedopuszczalny.

Teraz zespół badaczy pod kierownictwem Austina Smitha z Uniwersytetu w Edynburgu ogłosił w najnowszym numerze czasopisma "Nature", że zabijanie zarodków nie będzie konieczne - embrionalne komórki macierzyste będzie można wytwarzać z innych komórek dorosłego człowieka. Posłużyć ma do tego białko zwane nanog, które odpowiada za wieczną ich młodość. Dziwna nazwa substancji pochodzi z mitologii celtyckiej, gdzie istniała kraina ludzi wiecznie młodych o nazwie Tir Na Nog.

Naukowcy wyhodowali embrionalne komórki macierzyste o podwyższonej aktywności genu kodującego białko nanog. Te komórki zmieszali komórkami już zróżnicowanymi, dorosłymi. W tym wypadku były to neuronalne komórki macierzyste, czyli stadium pośrednie między komórkami embrionalnymi i neuronami.

Już od jakiegoś czasu wiedzą oni, że jeżeli połączyć embrionalną komórkę macierzystą ze zwykłą, dorosłą komórką, to może powstać hybryda, która będzie również embrionalną komórką macierzystą. Może, ale nie musi - zdarza się to raz na jakiś czas.

Okazało się, że białko nanog spowodowało gwałtowny wzrost liczby powstałych hybryd wykazujących właściwości embrionalnych komórek macierzystych. Było tych hybryd około 200 razy więcej niż normalnie. Znaczy to, że białko nanog w pewien sposób zawróciło komórki układu nerwowego z drogi rozwoju, przywróciło je do stanu bardziej pierwotnego.

- Te badania pokazują, że z komórek już zróżnicowanych, dorosłych możemy uzyskiwać embrionalne komórki macierzyste - powiedziała "Rz" prof. Jadwiga Jaruzelska z Instytut Genetyki Człowieka Polskiej Akademii Nauk. - Na razie uzyskano hybrydy, czyli komórki, które mają podwójny materiał genetyczny. Ale w następnych eksperymentach naukowcy spróbują zapewne za pomocą białka nanog przemienić zwykłe komórki macierzyste w komórki embrionalne. Byłoby to wielkie osiągnięcie.

- Badania te nie oznaczają jeszcze, że lada chwila leczenie za pomocą komórek macierzystych wejdzie do powszechnej praktyki medycznej - dodała prof. Jaruzelska. - Obawiam się, że przed nami jeszcze długa droga. Choćby dlatego, że badania opisane w ostatnim "Nature" przeprowadzono na komórkach mysich, a pozytywne efekty doświadczeń na zwierzętach nie zawsze znajdują potwierdzenie w przypadku ludzi.

Geny do zbadania
Nanog jest najważniejszym białkiem odpowiadającym za niezwykłe właściwości komórek macierzystych, ale nie jedynym. W zeszłym tygodniu w "Nature" ukazała się praca naukowców z Uniwersytetu w Princeton, w której wymienionych zostało 70 genów ważnych dla komórek macierzystych. Geny te są aktywne w embrionalnych komórkach macierzystych, ale przestają być aktywne, kiedy komórka zaczyna pełnić jakąś konkretną funkcję. Wśród nich jest gen kodujący białko nanog. Możliwe, że kiedy naukowcy lepiej zbadają pozostałe geny, uda się im opracować taki koktajl białek, który przemieni zwykłą komórkę w komórkę macierzystą.