Komórki macierzyste są niewątpliwie przyszłością medycyny. Ich fenomen polega na tym, że mogą w zależności od potrzeb, zmieniać się w każdy rodzaj komórek, z jakich składa się nasze ciało. Stąd możliwość leczenia za ich pomocą wielu chorób (obecnie jest ich ok. 70, w tym białaczka, chłoniaki, różne typy nowotworów, cukrzyca), które mogą zaatakować w przyszłości nasze dziecko. Zabieg pobrania krwi pępowinowej odbywa się podczas porodu. Bezbolesny  i całkowicie bezpieczny tak dla matki jak  i dla dziecka, może przynieść potencjalnie ogromne korzyści. Jednocześnie jest to usługa odpłatna i kosztuje wcale niemało: 2-3 tys. - pobranie krwi pępowinowej i jej preparatyka (uwaga: zwykle można tę kwotę rozłożyć na raty) oraz ok. 400-500 zł rocznie za przechowywanie krwi w banku komercyjnym. Na szczęście prawdopodobieństwo zachorowania na choroby, które można leczyć przy pomocy komórek macierzystych, jest bardzo małe. Jednocześnie nikt nie może być pewien, że to właśnie jego dziecko nie będzie tym jednym na kilka tysięcy. Zabiegu pobrania krwi pępowinowej nie można odłożyć na później, jest to możliwe wyłącznie podczas porodu. Oto informacje, które mogą pomóc Ci w podjęciu decyzji.

Do tej pory w Polsce wykonano kilkanaście przeszczepów krwi pępowinowej.

W 2000 roku po raz pierwszy dokonano przeszczepu krwi pochodzącej od siostry jako jedynego źródła komórek macierzystych - chłopcu choremu na ostrą białaczkę szpikową. Natomiast krew pępowinowa od zagranicznego dawcy niespokrewnionego została przeszczepiona w Polsce po raz pierwszy w roku 2005 chłopcu z niedokrwistością Fanconiego. Przeszczepy te zostały wykonane w Klinice Onkologii, Hematologii i Transplantologii Pediatrycznej II Katedry Pediatrii Akademii Medycznej w Poznaniu. W Polsce jest pięć ośrodków, w których można dokonać przeszczepienia krwi pępowinowej u dzieci - w Poznaniu, Wrocławiu, Lublinie, Krakowie i Bydgoszczy oraz u osób dorosłych - w Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu.

Ilość krwi pobrana podczas porodu wystarcza zwykle do pełnego odtworzenia układu krwiotworzenia u dziecka ważącego ok. 40 kg.

W przypadku osoby ważącej powyżej 40 kg możliwe jest Łączenie porcji krwi pępowinowej na przykład z komórkami macierzystymi pobranymi ze szpiku kostnego lub krwi obwodowej. Na Świecie wykonywane są też przeszczepienia z komórek krwi pępowinowej namnożonych poza organizmem. Należy także pamiętać, że o użyteczności krwi pępowinowej jako materiału biologicznego świadczy nie tylko jej ilość pobrana podczas porodu. Ważnym parametrem jest też zawartość komórek jednojądrzastych (leukocytów) w mikrolitrze.

Możliwe jest zwielokrotnienie komórek macierzystych w pobranej porcji krwi pępowinowej.

Z tego powodu, że możliwość wykorzystania krwi pępowinowej dla konkretnego biorcy jest ograniczona ilością leukocytów lub ilością komórek macierzystych zawartych w pobranym materiale, trwają poszukiwania najlepszej metody namnażania komórek macierzystych z krwi pępowinowej. Już w roku 2000 w Stanach Zjednoczonych dokonano pierwszego przeszczepienia komórek z krwi pępowinowej po zwiększeniu ich liczby poza organizmem człowieka. Do dzisiaj wykonano na świecie kilkadziesiąt przeszczepień z namnożonych komórek z krwi pępowinowej.

W niektórych przypadkach krew pępowinowa obca jest lepsza od własnej

Zaletą przeszczepiania własnych komórek jest m.in. brak możliwości wystąpienia choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi - GvHD (ang. Graft versus Host Disease). Wskazaniem do wykonanych dotychczas w Polsce przeszczepów autologicznych (własnych) komórek macierzystych były: chłoniaki, białaczki, ziarnica złośliwa, zwojak zarodkowy, guz kości, mięsak prążkowanokomórkowy oraz guzy ośrodkowego układu nerwowego. Jednakże w razie wystąpienia chorób spowodowanych defektem komórki macierzystej (np. ciężkiej niedokrwistości aplastycznej) czy dziedzicznych zaburzeń odporności (np. zespół Wiskotta - Aldricha) wykonuje się przeszczepienia allogeniczne (od rodzeństwa lub dawcy niespokrewnionego).

Wykorzystanie zdeponowanego w banku materiału przez osoby z rodziny

jest możliwe po wykonaniu badań potwierdzających zgodność tkankową pomiędzy przechowywanym materiałem biologicznym a potencjalnym biorcą. Statystyczne prawdopodobieństwo zgodności tkankowej w przypadku dwojga rodzeństwa wynosi 25 %.

Ilość komórek macierzystych w przechowywanym materiale

zależy przede wszystkim od ilości pobranej krwi. To z kolei uwarunkowane jest takimi czynnikami jak przebieg porodu, wielkość łożyska, wyszkolenie personelu medycznego, a także indywidualnymi warunkami anatomicznymi kobiety i rodzącego się dziecka, z których za najważniejszy uważa się długość pępowiny.

W czasie pobierania krew pępowinowa może ulec zakażeniu.

W ok. 5-7 % porcji pobranego materiału biologicznego wykrywana jest obecność bakterii lub wirusów. Nie jest to jednak równoznaczne z tym, że zakażona krew nie nadaje się do wykorzystania. Decyzję o przeszczepieniu takiego materiału podejmuje ośrodek transplantacyjny. Uzależnia ją m.in. od rodzaju drobnoustroju oraz sposobu transplantacji - czy jest to przeszczepienie jednej porcji krwi pępowinowej, czy tzw. sekwencjonowane, czyli przeszczepienie kilku preparatów, z których jeden jest zakażony.

Dysponowanie krwią pępowinową przechowywaną w banku.

Właścicielem materiału biologicznego zdepoonowanego w banku jest dziecko, po urodzeniu którego został on pobrany. Do czasu jego pełnoletności dysponentami materiału są rodzice lub prawni opiekunowie dziecka. Po wskazaniu biorcy przez dorosłego właściciela lub rodziców dziecka małoletniego, komercyjny bank krwi pępowinowej może dostarczyć materiał własnym specjalistycznym transportem do każdego uprawnionego ośrodka transplantacyjnego w Polsce.

Nadzieje medycyny

Komórki macierzyste Łatwo różnicują się w kierunku komórek układu krwiotwórczego, co daje znakomite rezultaty przy leczeniu różnego rodzaju chorób układu krwiotwórczego. Jednak aktualnie najczęstszym zastosowaniem komórek macierzystych jest ich przeszczepienie podczas choroby nowotworowej lub nienowotworowej (wrodzonej lub nabytej). Trwają także badania nad wykorzystaniem obecnych w krwi pępowinowej komórek tzw. mezenchymalnych (niezróżnicowanych komórek dojrzałych tkanek, posiadających zdolność przekształcenia się w dojrzałe komórki tkanki, z której się wywodzą). Z komórek tych, na razie w warunkach laboratoryjnych, naukowcy potrafią uzyskać komórki mięśnia sercowego, kości, chrząstki oraz komórki tłuszczowe.

Podstawy prawne działania banków krwi pępowinowej.

Od stycznia 2006 r. obowiązuje w Polsce "Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu tkanek, komórek i narządów". Obecnie Ministerstwo Zdrowia opracowuje rozporządzenia wykonawcze do Ustawy, które powinny wejść w życie z dniem 31 grudnia 2006 r. Obowiązująca ustawa i projektowane rozporządzenia są zgodne z dyrektywami UE. Wszystkie banki i szpitale zajmujące się przetwarzaniem i przeszczepianiem tkanek, komórek i narządów będą poddane procedurze, która zakończy się przyznaniem - lub nie - akredytacji danemu podmiotowi. Komercyjne banki krwi pępowinowej działają dotychczas na podstawie przepisów wydanych przez Ministerstwo Zdrowia, Krajowe Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwo i Instytut Hematologii. "Krwiodawstwo i Krwiolecznictwo. Zbiór przepisów", Warszawa 2000, wyd. II.