|
|
 |
|
|
Czym są komórki macierzyste ?
Źródła komórek macierzystych
Istnieją trzy, obecnie powszechnie stosowane w medycynie, źródła komórek macierzystych: szpik kostny, krew obwodowa i krew pępowinowa.
W Polsce pierwsze próby przeszczepiania szpiku kostnego w celach leczniczych przeprowadzano już przed druga wojną światową. W przypadku szpiku, zabieg pobrania krwiotwórczych komórek macierzystych wykonuje się nakłuwając wielokrotnie (najczęściej w kilkugodzinnym znieczuleniu ogólnym) talerze kości biodrowych. Pobrany materiał oczyszcza się zwykle w separatorze komórkowym.
Powyższa metoda pobierania krwiotwórczych komórek macierzystych jest stosowana regularnie w leczeniu polskich dzieci od grudnia 1989 roku.
Krwiotwórcze komórki macierzyste pochodzące z krwi obwodowej pobiera się od dawcy z żył (łokciowych, udowych) przy użyciu separatora komórkowego. Liczba komórek macierzystych w niezmobilizowanej farmakologicznie krwi obwodowej jest bardzo mała. Dawcy należy uprzednio przez parę dni wstrzykiwać dożylnie lub podskórnie farmakologiczne czynniki wzrostu odpowiednich linii komórkowych. Pobranie komórek macierzystych z żył obwodowych jest to trwający parę godzin, kosztowny zabieg. Tę metodę pobierania komórek do transplantacji u chorych dzieci stosuje się regularnie w Polsce już od 1994 roku.
Próby przeszczepiania krwi pępowinowej podejmowano już co najmniej przed ponad 35 laty. W 1972 roku opisano pierwszą próbę leczenia chłopca chorego na białaczkę rozciągniętymi w czasie przetoczeniami 8 porcji krwi pępowinowej.
Pierwsze, skuteczne i dobrze udokumentowane przeszczepienie rodzinnej krwi pępowinowej zostało wykonane w 1988 roku z inicjatywy lekarzy amerykańskich – Hala Broxmeyera i Joanny Kurtzberg w paryskiej klinice prof. E Gluckman. Biorcą przeszczepu był mieszkający w USA, chłopiec chory na wrodzoną niedokrwistość Fanconiego, któremu przeszczepiono (przetoczono) krew pępowinową nowonarodzonej siostry.
Pobranie krwi, która pozostaje po porodzie w części płodowej łożyska i w sznurze pępowinowym, tj. w strukturze zwanej popłodem, jest prostym i bezpiecznym zabiegiem. Polega na nakłuciu naczynia krwionośnego sznura pępowiny (po uprzednim odpępnieniu dziecka) i pobraniu pozostawionej w popłodzie krwi do odpowiedniego zestawu. Pobrane komórki macierzyste z krwi pępowinowej, tak jak komórki szpiku i krwi obwodowej po dodaniu środków krioochronnych (siarkotlenek dwumetylowy i hydroksyetylowana skrobia) można przechowywać w ciekłym azocie (-196C) przez ponad 50 lat.
Liczba krwiotwórczych komórek macierzystych, zawierających swoisty marker CD 34 (w przeliczeniu na jednostkę objętości) obecnych we krwi pępowinowej jest podobna jak w szpiku. Komórki macierzyste z krwi pępowinowej mają jednak większą zdolność do namnażania się. Są również dowody, że komórki zawarte we krwi pępowinowej są mniej dojrzałe, bardziej „naiwne” i w przypadkach wykonania przeszczepienia allogenicznego (czyli od dawcy – rodzinnego lub niespokrewnionego) mniejsze jest ryzyko rozwoju groźnego powikłania zwanego chorobą „przeszczep przeciwko gospodarzowi”.
Przedstawiony krótko opis pobierania komórek macierzystych ze szpiku i z krwi obwodowej wykazuje jak łatwą i prostą metodą, w porównaniu do innych metod pobierania, jest pobranie krwi pępowinowej i zawartych w niej komórek macierzystych. To niewątpliwa zaleta. Ale są również wady. Najważniejsza to ograniczona ilość krwi, którą można pobrać ze sznura pępowinowego i z łożyska. To ograniczenie może być pokonane, ponieważ można przeznaczyć do przeszczepienia więcej niż jedną porcję krwi pępowinowej, można jednocześnie przeszczepić komórki z różnych źródeł: np. szpiku i krwi pępowinowej. W taki sposób przeprowadzono w marcu 2007 roku pierwsze w Polsce przeszczepienie krwi pępowinowej z Polskiego Banku Komórek Macierzystych S.A. W dniu transplantacji lekarze uzupełnili ilość komórek pobierając szpik od rodzinnego, młodszego dawcy, od którego została wcześniej pobrana krew pępowinowa. Ponadto zaawansowane są prace nad namnażaniem in vitro (w laboratorium) komórek macierzystych z krwi pępowinowej. Wykonano już pierwsze skuteczne zabiegi przeszczepiania chorym takich namnożonych in vitro komórek.
Badając krew pępowinową, okazało się wielokrotnie, że krew pępowinowa jest dobrym i łatwo dostępnym źródłem macierzystych komórek krwiotwórczych, a obecnie również wiele wyników badań doświadczalnych i klinicznych wskazuje, że komórki macierzyste z krwi pępowinowej mogą różnicować się również na komórki różnych innych tkanek.
Do końca 2007 roku pobrano i zmagazynowano na świecie co najmniej 1 000 000 porcji krwi pępowinowej (łożyskowej) i wykonano ponad 10 000 zabiegów jej przeszczepienia, z czego w ponad 800 wykorzystano krew od rodzeństwa i około 100 autologicznych. W samej tylko Europie i w krajach zrzeszonych w Europejskiej Grupie Przeszczepiania Komórek Hematopoetycznych (EBMT) przeszczepia się coraz więcej jednostek krwi pępowinowej. Już w 1997 roku krew pępowinową przeszczepiono 86 razy, w 2004 roku przeszczepiono 283 razy a w roku 2006 ilość przeszczepień krwi pępowinowej zwiększyła się do 544 transplantacji.
W Polsce pierwsze przeszczepienie krwi pępowinowej przeprowadzono już w 1994 roku. W 2000 roku przeprowadzono u chłopca z białaczką pierwsze w Polsce przeszczepienie rodzinnej krwi pępowinowej jako jedynego źródła krwiotwórczych komórek macierzystych. Już w 2005 roku przeszczepiono w Polsce, u chłopca z wrodzoną niedokrwistością, niezgodną i niespokrewnioną krew pępowinową jako jedyne źródło krwiotwórczych komórek macierzystych. Do połowy 2008 roku przeprowadzono w Polsce ponad kilkanaście przeszczepień komórek pochodzących z krwi pępowinowej. |
|
|
